Georgia as the Part of International Maritime Treaties

ხშირია შემთხვევა, როდესაც საკმაოდ რთულია მოიძიო ინფორმაცია საქართველოს ამათუიმ კონვენციასთან მიერთების შესახებ. აღნიშნულია განსაკუთრებით საზღვაო სფეროს უკავშირდება, რომელიც უახლოეს მომავალში გამოსწორდება და ყველასათვის ხელმისაწვდომი გახდება დეტალური ინფორმაცია.

მანამდე კი გთავაზობთ საქართველოს საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის ეგიდით მიღებულ კონვენციებში მონაწილეობის შესახებ ინფორმაციას.

TRUMAN PROCLAMATION ON THE CONTINENTAL SHELF

TRUMAN PROCLAMATION ON THE CONTINENTAL SHELF
Proclamation 2667


Policy of the United State with Respect to
the Natural Resources of the Subsoil and
Sea Bed of the Continental Shelf*

WHEREAS the Government of the United States of America, aware of the long range world-wide need for new sources of petroleum and other minerals, holds the view that efforts to discover and make available new supplies of these resources should be encouraged; and

WHEREAS its competent experts are of the opinion that such resources underlie many parts of the continental shelf off the coasts of the United States of America, and that with modem technological progress their utilization is already practicable or will become so at an early date; and

WHEREAS recognized jurisdiction over these resources is required in the interest of., their conservation and prudent utilization when and as development is undertaken; and

WHEREAS it is the view of the Government of the United States that the exercise of jurisdiction over the natural resources of the subsoil and sea bed of the continental shelf by the contiguous nation is reasonable and just, since the effectiveness of measures to utilize or conserve these resources would be contingent upon cooperation and protection from the shore, since the continental shelf may be regarded as an extension of the land-mass of the coastal nation and thus naturally appurtenant to it, since these resources frequently form a seaward extension of a pool or deposit laying within the territory, and since self-protection compels the coastal nation to keep close watch over activities off its shores, which are of the nature necessary for utilization of these resources;

NOW, THEREFORE, I, HARRY S. TRUMAN, President (if the United States of America, do hereby proclaim the following policy of the United States of America with respect to the natural resources of the subsoil I and sea bed of the continental shelf.

Having concern for the urgency of conserving and prudently utilizing its natural resources, the Government of the United States regards the natural resources of the subsoil and sea bed of the continental shelf beneath the high seas but contiguous to the coasts of the United States as appertaining to the United States, subject to its jurisdiction and control. In cases where the continental shelf extends to the shores, of another State, or is shared with an adjacent State, the boundary shall be determined by the United States and the State concerned in accordance with equitable principles. The character as high seas of the waters above the continental shelf and the right to their free and unimpeded navigation are in no way thus affected.

IN WITNESS WHEREOF, I have hereunto set my hand and caused the seat of the United States of America to he affixed.

DONE at, the City of Washington this 28th day of September, in the year of our Lord nineteen hundred and forty-five, and of the Independence of the United States of America. the one hundred and seventieth.

HARRY S. TRUMAN

By the President:

DEAN ACHESON,
Acting Secretary of State

*U.S. Department of State, Bulletin, vol. 13, no. 327 (September 30, 1945), p. 485.

საზღვარგარეთის ქვეყნების კონსტიტუციური სამართალი p.1

ა.შ.შ.
1. აშ.შ. კონსტიტუციის მიღება, სტრუქტურა და შესწორების შეტანის წესი

კონსტიტუციური ისტორიის სათავედ უნდა მივიჩნიოთ 1774 წელი, როდესაც ბრიტანეთის ყოფილმა კოლონიამ გამოაცხადა ინტერკონტინენტური კონგრესის შექმნა. ორი წლის შემდეგ 1776 წლის 6 ივლისს, ფილადელფიაში გამოცხადებულ იქნა ამერიკის შეერთებული შტატების დამოუკიდებლობა, სადამფუძნებლო დოკუმენტს წარმოადგენს “Bill of independence” or “declaration of independence”. დეკლარაცია დაწერილ იქნა თომას ჯეფერსონის მიერ, ხოლო ხელმოწერილ იქნა 11 შტატის მიერ. თავდაპირველად შტატებს შორის არსებოდა აზრთა სხვადასხვაობა თუ რომელ პოლიტიკურ სისტემას აირჩევდენენ მმართველობის ფორმად. მხოლოდ 2 შტატს სურდა დიდი ბრიტანეთის მოდელი. 1777 წელს 13-ვე შტატმა ხელი მოაწერა კონფედერაციის მუხლებს, რომელიც ძლაში შევიდა 1781 წლიდან.
კონსტიტუციის ტექსტზე მუშაობდა სამი კომისია: ტერიტორიული, სახელმწიფო სტრუქტურების შესახებ და მარედაქტირებელი კომისია.
ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია წარმოადგენს ამერიკის უზენაეს კანონს. იგი წარმოადგენს პირველად სახელმძღვანელოს მმართველობის პრინციპებში, როგორც ფედერალური მთვარობისათვის ასევე შტატის დონეზე.
კონსტიტუცია სისტემური თვალსაზრისით გამოყოფს ხელისუფლების სამ შტოს, ესენია: საკანონმდებლო _ ბიკამერალური კონგრესი, აღმასრულებელი ხელისუფლება _ პრეზიდენტი და სასამართლო ხელისუფლება უზენაესი სასამართლო. კონსტიტუცია სკურპულოზურად განსაზღვრავს თუ სად გადის ზღვარი ხელისუფლების შტოთათვის მინიჭებულ უფელებამოსილებებს შორის. ის წარმოადგენს პირველ და ყველაზე მოკლე კონსტიტუციას თანამედროვე კონსტიტუციური სამართლის ისტორიაში.
ა.შ.შ-ს კონსტიტუციის ტექსტი მიღებულია 1787 წლის 17 სექტემბერს, კონვენტის მიერ, რომელიც შეკრებილი იყო ფილადელიფიაში, პენსილვანიის შტატში. შემდეგ კი რატიფიცირებულ იქნა შტატების მიერ, “in the name of people” ანუ ხალხის სახელით. კონსტიტუციაში შეტანილია 27 შესწორება მათ შორის, კი პირველი შესწორება ცნობილია, როგორც “Bill of Rights” ანუ უფლებათა ბილი.
კონფედერაციის და ურღვევი კავშირის მუხლები ფაქტიურად წარმოადგენდა ა.შ.შ-ს პირველ კონსტიტუციას. შემდგომში კონსტიტუციამ შეცვალა სწორედ ეს კონფედერაციის მუხლები, კონსტიტუციის პირველადი რატიფიცირება მოახდინა 9 შტატმა.
ამერიკის კონსტიტუციის პირველადი ხელნაწერი ვარიანტი, რომელიც შესრულებულია იაკობ შალუსის მიერ ინახება ა.შ.შ-ს ცენტრალურ არქივში.

I. პროექტის შექმნის ისტორია და რატიფიკაციის მოთხოვნები
1786 წლის სექტემბერში 5 შტატის წამომადგენლები შეიკრიბნენ ანაპოლისის კონვენტზე, რათა ემსჯელათ კონფედერაციის მუხლების გადასინჯვასა და ფედერალური მთავრობის სტრუქტურის სრულყოფისათვის, სადაც მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება მოეწვიათ შტატების წარმომადგნელები ფილადელფიაში (ცნობილია აგრეთვე, როგორც ვირჯინიის გეგმა ). დებატების შემდეგ კონგრესის მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება კონფედერაციის მუხლების გადასინჯვის შესახებ შეკრებილიყვნენ 1787 წლის 21 თებერვალს. 12 შტატიდან მხოლოდ ერთი როდაილენდი აღმოჩნდა ამ გადაწყვეტილების მოწინააღმდეგე, საბოლოოდ დადგენილ იქნა გაეგზავნათ დელეგატები კონფედერაციის მუხლების გადასასინჯ კონვენტზე. მაისიდან ივნისის შუა რიცხვებამდე გაუთავებელმა დებატებმა აჩვენა, რომ კონფედერაციის მუხლების გადასინჯვას აზრი არ ჰქონდა, შესაბამისად შეთანხმდნენ მიეღოთ ახალი დოკუმენტი, რომლის ძალაში შესასვლელად საკმარისი იქნებოდა 13-დან 9 შტატის მიერ ამ დოკუმენტის რატიფიცირება.

II. ფილადელფიის კონვენტის მუშაობა
შეკრების იურიდული საფუძველი: ვირჯინიის გეგმა, რომელიც წარმოადგენდა არაოფიციალურ დოკუმენტს კონვენტისა, რომლის ინიციატორიც გახლდათ ჯეიმს მედისონი.
კონვენტზე მსჯელობისას გამოიკვეთა, რომ შემდეგი საკითხები უმეტესობა შტატებისთვის საერთო იყო:
• ძლიერი ბიკამერალური პარლამენტი;
• სასამართლო ხელისუფლება და მისი განხორციელების გარანტიები;
• აღმასრულებელი ხელისუფლების არჩევა პარლამეტის მიერ
• პარლამენტის უფლება ვეტო დაედო შტატის ნებისმიერ კანონზე.

ალტერნატიული ვარიანტი პარლამენტის დაკომპლექტებისა შემოთავაზებულ იქნა და ცნობილია, როგორც ნიუ-ჯერსის გეგმა, რომლითაც შტატებს ენიჭებოდათ თანაბრი “წონა” პარლამენტის დასაკომპლექტებლად, ამ გეგმას მხარს უჭერდნენ პატარა შტატები. წინააღმდეგობათა გადასალახად შემუშავებულ იქნა ეგ.წ. The Great Compromise, რომელიც გულისხმობდა შემდეგს: კონგრესი წარმოადგენდა ხალხს, სენატი შტატებს, პრეზიდენტი კი აირჩეოდა წარმომადგენელების მიერ წარმომადგენელთა კონვენტზე.
კონვენტზე ვერ იქნა შეთანხმება მიღწეული მონებთან დაკავშირებით, უფრო მეტიც აღნიშნულ საკითხზე დავის გაგრძელბა კონვენტს ჩაშლით ემუქრებოდა, შესაბამისად კონსტიტუციაში ჩაიწერა 4 პირობა, რომელთაგან უმთავრესი იყო ის, რომ 20 წლის განმავლობაში მოხდებოდა მონობის ფაქტის კონკლუდენტური აღიარება და გამოცხადაა მორატორიუმი ამ საკითხის განხილვაზე.
III. კონსტიტუციის სტრუქტურა
პრეამბულა
როგორც მას ამერიკაში უწოდებენ “მიზანთა განცხადება”. პრეამბულა არ ანიჭებს ფედერალურ მთვარობას რაიმე განსაკუთრებულ უფლებამოსილებას, თუმცა არც ზღუდავს ასეთის დაშვების შესაძლებლობას მიზნების ფარგლებში. პრეამბულა, თუკი მას ასე ვუწოდებთ, აცხადებს რომ ფედერალურ ხელისუფლებას არ გააჩნია მასში გამოთმქული მიზნების საწინააღმდეგო პოლიტიკის გატარების უფლება. სიტყვები we people ანუ ჩვენ ხალხი, წარმოადგენს უდიდეს მონაპოვარს ამერიკელი ხალხისა, რომელიც ასახავს ხალხის უზენაეს როლს ქვეყნის ცხოვრებაში. ამ გამონათქვამთან დაკავშირებით, უფლებათა ბილის ოპონენტები ავითარებდნენ შემდეგ მოსაზრებას, რომ აღარ იყო საჭირო კიდევ უფრო დაკონკრეტება და დაშლა ამ ცნებისა, ვინაიდან სიტყვები “ჩვენ ხალხი” უკვე თავისთავდ მიუთითებდა ხალხის როლზე ქვეყნის ცხოვრებაში.
ძირითადი მიზნები:
“უფრო სრულყოფილი კავშირის შექმნა, მართლმსაჯულების დამკვიდრება, შინაგანი სიმშვიდისა და ერთიანი თავდაცვის უზრუნველყოფა, საყოველთაო კეთილდღეობა და საყოველთაო მადლის ხელშეწყობა...”

მუხლი I.
საკანონმდებლო ხელისუფლება: წარმოდგენილი მუხლის მიზანია მოწესრიგოს საკანონმდებლო ხელისუფლების სტრუქტურა და საქმიანობის წესი, აგრეთვე დეფინირება გაუკეთოს მის უფლებამოსილებებს. პარლამენტი ამერიკაში ბიკამერალურია, ანუ მოიცავს ქვედა პალატას – კონგრესის სახით და ზედა პალატას სენატის სახით.
ცენზები საკანონმდებლო ხელისუფლებისათვის: კონგრესმენი უნდა იყოს მინიმუმ 25 წლის, 7 წელი ამერიკის მოქალაქე და ბოლო სამი წელი მუდმივად უნდა ცხოვრობდეს იმ შტატში რომლის წარმომადგენლადაც მას ირჩევენ. სენატორი უნდა იყოს მინიმუმ 30 წლის, უნდა იყოს ამერიკის მოქალაქე 9 წელი და უნდა ცხოვრობდეს იმ შტატში, რომელსაც წარმოადგენს.
1-ლი მუხლის I ნაწილი, საკანონმდებლო ხელისუფლებას ანიჭებს კონგრესს, რომელიც უნდა შედგებოდეს ზედა და ქვედა პალატებისაგან.
ბიკამერალური მოწყობის ძირითადი მიზეზებია: ა) ტერიტორიული მოწყობის ფედერაციული მოდელი. ქვედა პალატა შედგება 435 კონგრესმენისგან, დაახლოებით 600,000 კაცზე ერთი კონგრესმენი მოდის. ზედა პალატის ფორმირება ხდება შტატების მიერ დადგენილი კანონმდებლობით. ყოველ შტატს ჰყავს 2 წარმომადგენელი. სულ 100 სენატორი; ბ) ნაკლებ შეცდომას უშვებს ორი პალატა; გ) ინტერესთა დივერსიფიკაცია ანუ ქვედა პალატაში ძირითადად პოლიტიკური პარტიები, ხოლო ზედა პალატაში ეგ.წ. მაჟორიატრული სისტემა. ქვედა პალატა აირჩევა 2 წლით, ზედა კი 6 წლით.
ქვედა პალატა ჰყავს სპიკერი, რომელიც არჩევისთანავე ხდება ნეიტრალური ფიგურა, მის უშუალო დისკრეციაში შედის სხდომის წარმართვა, სიტყვის მიცემა და ა.შ. ხმას აძლევს მხოლოდ ხმების გაყოფის შემთხვევაში.
ზედა პალატას ხელმძღვანელობს ვიცე-პრეზიდენტი, მაგრამ იგი რეალურად არ იღებს მონაწილეობას, აქაც ხმების გაყოფის შემთხვევაში აძლევს ხმას. სენატი ვიცე-პრეზიდენტის არ ყოფნის გამო, 1 წლით ირჩევს პრო-ტემპორე თავმჯდომარეს.
პალატები თანასწორუფლებიანია. კანონის პროექტი იხილება ორივე პალატაში. თუკი ორივე პალატა თანხმდება მაშინ კანონის პროექტი მოწონებული სახით გადადის თეთრ სახლში, სადაც მას თუ საწინააღმდეგო არ აქვს, ხელს აწერს პრეზიდენტი.
მაგრამ თუკი მოხდა და სახეზეა ორი მაქო, ანუ პალატების მიერ ერთმანეთის კანონპროექტის დაწუნებისა, მაშინ იქმნება შემთანხმებელი კომისია..
ქვედა პალატაში იქმნება 32 მუდმივი კომისია, ზედაში 17. აღსანიშნია, რომ ამერიკაში ფრაქციის ინსტიტუტი არ არსებობს.
აქვეა გამოსაყოფი ლობისტთა ჯგუფები, რომლებიც ითვლებიან დამკვიდრებული შეხედულების მიხედვით პარლამენტის სტრუქტურულ ნაწილებად. მაგ: სომხური ლობო, ებრაული ლობი და ა.შ.

მუხლი II.
აღმასრულებელი ხელისუფლება. აღწერს აღმსარულებელი ხელისუფლებას. აყალიბებს მის ძირითად სამოქმედო პრინციპებს. ვინაიდან ამერიკის შეერთებული შატატების პრეზიდენტი არსად არაა მოხსენიებული, როგორც სახელმწიფოს მეთაური მას ვერ ვუწოდებთ ასე, იგი მთავრობის მეთაურია, რომელიც ასრულებს სახელმწიფო მეთაურის ზოგიერთ მოვალეობას.
ცენზები: მინიმუმ 35 წლის, დაბადებით ამერიკის მოქალაქე და არა ნატურალიზებული, ბოლო 14 წელი უნდა ცხოვრობდეს ამერიკის ტერიტორიაზე. აღნიშნული მოთხოვნები ვრცელდება ვიცე-პრეზიდენტზეც, თუმცა აქ ერთი შეზღუდვა ემატება პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტი არ შეიძლება იყვნენ თანაშტატელები.
გარდა ზემოთხენებულისა ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია კიდევ ერთ სპეციფიურ მომენტს ასახავს, პრეზიდენტის მიერ საკუთარი უფლებამოსილების ვერ ან არ შესრულებისას არა ახალი საპრეზიდენტო არჩევნები ინიშნება, არამედ ვიცე-პრეზიდენტი იკავებს მის ადგილს და უფლებამოსილების ვადის ამოწურვამდე ასრულებს პრეზიდენტის ყველა ფუნქციას, აღნიშნული მოწესრიგებულია 25-ე შესწორებით.
აქვე უნდა ითქვას ისიც, რომ ა.შ.შ-ს ვიცე-პრეზიდენტი ამავე დროს არის სენატის თავმჯდომარეც.
მთავარი ორგანო აღმასრულებლი ხელისუფლებისა არის სახელმწიფო სამდივნო. ცენტრალური აპარატი პრეზიდენტისა განთავსებულია თეთრ სახლში და მას ეწოდება – აღმასრულებელი სამმართველო. პრეზიდენტს არ გააჩნია საკანონმდებლო ინიციატივის უფლება. იგი უგზავნის პარლამეტს “საინიციატივო ბიულეტენს.”

მუხლი III. სასამართლო ხელისუფლება.

ამერიკის სასამართლო სისტემა:
სამართლის წყაროებია:
• კონსტიტუციური სამართალი
– ა.შ.შ.-ს კონსტიტუცია
– შტატის კონსტიტუცია
• შესაძლოა ანიჭებდეს ცენტრალურ
კონსტიტუციაზე მეტ უფლებას, თუმცა არა ნაკლებს
• მაგალითად ერთსქესიანთა ქორწინება
მასაჩუსეტსში
– სასამართლო პრაქტიკა
• სტატუტური სამართალი
– კონგრესი
– შტატის კანონმდებლობა
– ადგილობრივი თვითმმართველობა
• ადმინისტრაციული სამართალი
– ფედერალური კომუნიკაციების კომისია - Fედერალ ჩომმუნიცატიონს ჩომმისსიონ
სისხლის და სამოქალაქო სამართალი
• სისხლის სამართალი = ქმედებები საზოგადოების წინააღმდეგ
• სამოქალაქო = ბრალი ფიზიკური პირებისადმი მიმართულ ქმედებებებში
სამოქალაქო სამართლის მოქმედების სფერო
• ხელშეკრულებები
• ზიანი

უზენაესი სასამართლო
• უკანასკნელი სიტყვა ამერიკის კონსტიტუციურ კონტროლზე
• იღებს საქმეებს წარმოებაში წრიტ ოფ ცერტიორარი — მნიშვნელობის მიხედვით
• მხოლოდ 4 მოსამართლის ხმაა საჭირო ცხრიდან გადაწყვეტილების მისაღებად
• უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე ამავდროულად არის ფედერალური სასამართლო სისტემის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი

სასამართლოს იურისდიქციის სახეები
• გეოგრაფიული
• საგნობრივი განსჯადობა

აპელაცია
• “განსჯადი დავები”
– სასამართლო იღებს გადაწყვეტილებას მსგავსი დავების მიხედვით
– გამონაკლისი: მასაჩუსეტსის უზენაეს სასამართლოს აქვს მრჩეველთა მოსაზრების გაზიარების უფლება
• სააპელაციო სასამართლო ვერ განიხილავს ხელახლა ერთიდაიგივე დავას შემდეგ შემთხვევებზე:
– იყო თუ არა სამართალი სწორად გამოყენებული.
– არის თუ არა კანონი კონსტიტუციური.
– ვიწრო საქმეთა წრეზე შეუძლია აპელაციას დაუბრუნოს საქმე ქვედა ინსტანციას.
• მოსამართლეები ვალდებულნი არიან გაჰყვნენ პრეცედენტს:
– თუ მსგავს საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებული აქვს მასზე რანგით მაღალ სასამართლოს
– შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სხვა საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაც
– შტატები ვალდებულნი არიან მიჰყვნენ ერთმანეთის გადაწყვეტილებებს

პრეზიდენტის არჩევის წესი
მნიშვნელოვანი ფაქტები და გარემოებები:
საპრეზიდენტო არჩევნები აშშ-ში ტარდება ნოემბრის პირველი ორშაბათის შემდეგ სამშაბათს. მაგ: სამშაბათი, 4 ნოემბერი 2008. ტარდება ყოველ 4 წელიწადში ერთხელ, ტარდება 1792 წლიდან. ამერიკის პრეზიდენტის და ვიცეპრეზიდენტის არჩევნები არაპირდაპირია; ეს ნიშნავს, რომ ჯერ ამომრჩევლები ხმას აძლევენ წარმომადგენლებს; შემდეგ წარმომადგენლები ხმას აძლევენ პრეზიდენტს და ვიცეპრეზიდენტს;
წარმომადგენლები არიან წარმომადგენელთა კოლეგიის წევრები;
წარმომადგენელთა კოლეგიაში შედის 538 დელეგატი, ყველა შტატს ჰყავს განსხვავებული რიცხვი დელეგატებისა.




დემოკრატები V. რესპუბლიკელები
დემოკრატები:
• უდიდესი პოლიტიკური პარტია აშშ-ში
• 72 მლნ. ამომრჩევლით
• დაარსებულია თომას ჯეფერსონის მიერ, რომელმაც დაწერა დამოუკიდებლობის დეკლარაცია.
• ეს პარტია მემარცხენეა ანუ ლიბერალი.
•
რესპუბლიკელები:
• ცნობილია აგრეთვე როგორც დიდი მოხუცი პარტია
• 55 მლნ. უჭერს მხარს
• რესპუბლიკური პარტიის ისტორია იწყება აბრაამ ლინკოლნის არჩევიდან, 1860 წ.
• უკავია მემარჯვენე პოზიცია

ფორმალურად არის 3 საფეხური:
1. კანდიდატად დასახელება
2. კონვენტი
3. არჩევნები

Russia waged covert war on Georgia starting in '04

Russia waged a covert war against Georgia that included missile attacks, arms shipments to anti-government rebels and car bombings since 2004, a newly disclosed U.S. Embassy cable says.

Among the secret war operations were a 2007 helicopter gunship attack on the headquarters of a pro-government group in the Georgian province of Abkhazia, and the murder of Georgian police officers in the town of Gori. Known inside the Russian security services as "active measures," the tactics employed against Georgia included political disinformation campaigns, industrial sabotage and assassinations.

"The variety and extent of the active measures suggests the deeper goal is turning Georgia from its Euroatlantic orientation back into the Russian fold," said the cable, signed by the U.S. ambassador to Georgia, John Tefft.

The July 20, 2007, cable, labeled "confidential," was written nearly one year before Russian military forces invaded Georgia, and raised questions about President Obama's reset policy with Russia. The White House has limited its opposition to Russia's bullying of former Soviet republics like Georgia to public statements. In the interim, the administration has touted an arms control treaty and Russian cooperation at the United Nations as evidence of better cooperation between the two cold war rivals.

Privately, however, several secret cables made public by the website WikiLeaks reveal that senior U.S. officials hold Russia's government and its policies in low regard.

The cable dealing with the Russian-Georgian conflict sheds particular light on the origins of the 2008 war. At the time, some international observers accused Georgian President Mikheil Saakashvili of provoking Russia, and sparking the war. Russian troops today remain in the Georgian provinces of Abkhazia and South Ossetia.

But the cable shows that at least the U.S. ambassador in Tblisi believed Russia was conducting a war of its own against Georgia.

In an interview, Giga Bokeria, Georgia's national security adviser, declined to comment on the cable.

However, he told The Washington Times that Russia's covert war against his country has been under way since Georgia's independence in 1991, and that the campaign intensified in 2004 when the pro-West Mr. Saakashvili became president.

A spokesman for the Russian Embassy in Washington, Yevgeniy Khorishko, declined to discuss the cable. But he said there was no proof that Russia had engaged in any covert actions inside Georgia and that the allegations were false.

The cable begins by describing the May 11, 2007, attack on the provincial government in exile for the province of Abkhazia. Abkhazia is home to a Russian population that has in the past said it would like to be part of Russia and not Georgia. Many ethnic Georgians were forced to flee Abkhazia in the 2008 war.

"UN investigators have told us privately that they agree with the Georgians that only Russia could have launched the attack, noting that while the final written report does not directly assign blame, 'any reasonable person' would conclude from it that Russia was responsible," the cable said.

At the time, the Russian government officials claimed their radar were not working during the time of the attack and could therefore not provide the United Nations any information.

"It was an attack from helicopters and from the ground on civilian infrastructure," Mr. Bokeria said. "The evidence was overwhelming that these helicopters were Russian."

Mr. Khorishko, however, said, "As I remember the situation in 2007, the Georgian side could never produce evidence that this was a Russian attack, these are pure allegations and speculations."

The cable also describes a car bomb attack in Gori in 2005. The attack prompted Georgia's ministry of internal affairs to arrest in 2006 a ring of spies from Russia's military intelligence known as the GRU.

The cable disclosed the U.S. suspicion that Russian intelligence was behind two simultaneous explosions on the Georgian-Russian pipeline on Jan. 22, 2006. Later in the same day another explosion took out a high voltage line based in Russia that supplied Georgia with electricity.

"There was no response from the Russian government for four days," Mr. Bokeria said. "For one week in 2005 Georgia was left with no gas and electricity from Russia, causing shortages. We believe this was an act of Russian sabotage."

Mr. Khorishko, the Russian embassy spokesman, said allegations that Russia was behind the sabotage are false.

The cable also said Russia has shipped Grad artillery rockets to the provincial government in South Ossetia, which it described as closer to Moscow than the provincial government in Abkhazia.

Mr. Tefft wrote in an introduction to the cable that Russian policy in Georgia is as follows: "The cumulative weight of the evidence of the last few years suggests that the Russians are aggressively playing a high-stakes, covert game, and they consider few if any holds barred."

Mr. Khorishko said, however, that his country had only benign intentions and did not seek to destabilize Georgia.

http://www.washingtontimes.com/news/2010/dec/2/russia-waged-covert-war-on-georgia-starting-in-04/

“გაეროს 1982 წლის საზღვაო სამართლის შესახებ კონვენციის, გაეროს წესდების 51-ე მუხლით განმტკიცებული თავდაცვის უფლების და კაროლინის პრინციპების შედარება”

I. შესავალი
2001 წლის 11 სექტემბრის შემდეგ, შეერთებულმა შტატებმა სამართლიანად დაიწყო ძალზედ აგრესიული პოლიტიკის გატარება მასობრივი განადგურების იარაღის წინააღმდეგ. შავი ბაზარი, საერთაშორისო ვაჭრობის ნიღაბს ამოფარებული ხშირად იყენებს სავაჭრო გემებს და ამით იგი ერთგვარად საფრთხეს უქმნის ნაოსნობის თავისუფლებას და ზოგადად, ზღვის თავისუფლებას. ყოველდღიურად დაახლოებით 15 მილიარდი მომწამვლელ ნივთიერებიანი კონტეინერი გადაიზიდება მსოფლიოს პორტებში, მსოფლიო ვაჭრობის 90% კი ზღვაზე მოდის. ამავე დროს, ტერორისტული ქსელები ან ფლობენ ან აკონტროლებენ სავაჭრო გემებს. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ ალ-ქაიდა ფლობს ათეულობით გემს. ამერიკის შეერთებული შტატები, როგორც მსოფლიოში უდიდესი სამხედრო ფლოტის მქონე სახელმწიფო მოქმედებს როგორც გარანტორი, რათა აღკვეთოს მასობრივი განადგურების იარაღის ტრანზიტი.
სამწუხაროდ, საერთაშორისო საზღვაო ჩვეულებითი სამართალი აბსოლუტურად უპირისპირდება ამ იდეას. როგორც აღინიშნა ლოტუსის საქმეზე 1927 წელს, გემები ღია ზღვაში არ ექვემედებარებიან არცერთი სახელწმიფოს იურისდიქციას გარდა მათი დროშის სახელმწიფოს იურისდიქციისა. ტრადიციულად, სახელმწიფოები შეუვალად ეკიდებიან საკუთარი დროშის ქვეშ მცურავი გემზე სუვერენიტეტს და იურისდიქციას. არაერთი შეიარაღებული კონფილიქტიც დაწყებულა სხვა სახელმწიფოს გემის დაკავების გამო. მეტიც, გაეროს 1982 წლის საერთაშორისო საზღვაო სამართლის შესახებ კონვენციის 92-ე მუხლი (შემდგომში 1982 წლის კონვენცია) ცალსახად მხოლოდ დროშის სახელმწიფოს იურისდიქციას აღიარებს ღია ზღვაში. უფრო სპეციალურია 1982 წლის კონვენციის 110-ე მუხლი, რომელიც აწესებს გამონაკლისს ზოგადი წესიდან: “სამხედრო ხომალდი, რომელიც შემთხვევით შეხვდება უცხო გემს ღია ზღვაში ... არ არის უფლებამოსილი ავიდეს გემზე” თუკი არ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ გემი არის მეკობრე, მონობით ვაჭრობს, აწარმოებს აკრძალულ რადიოგადაცემებს ან არის დროშის არ მქონე. დარწმუნების შემდეგ, რომ გემი არ ეწევა მეკობრეობას, ან არ არის მონათა ვაჭრობაში ჩართული, თუმცა მასზე აღმოჩნდება მასობრივი განადგურების იარაღი, გემზე ასვლა ვერ დარეგულირდება 1982 წლის კონვენციით განსაზღვრული წესებით. მიუხედავად ამერიკის შეერთებული შტატების ბრალდების დასაბუთებულობისა, დღევანდელი საკანონმდებლო დანაწესები არ გვაძლევს დასახელებული საფუძვლით უცხო სახელმწიფოს დროშის ქვეშ მცურავი გემის ბორტზე გადასვლის უფლებას. უფრო მეტიც, აღნიშნული ფაქტი ჩაითვლება ნებისმიერ შემთხვევაში უკანონოდ.
გამოსავლის ძიებაში, აშშ მიუბრუნდა იმ საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სისტემას, რომელსაც აფუძნებს 1982 წლის კონვენცია. აშშ-მ ბუშის ადმინისტრაციის მიერ 2003 წლის ეგ.წ. Proliferation Security Initiative (PSI) გამოქვეყნების შემდეგ დადო მრავალი ორმხრივი ხელშეკრულება, რომლითაც პანამამ, ლიბერიამ და მარშალის კუნძულებმა ამერიკის შეერთებულ შტატებს დართეს ნება მათი დროშის ქვეშ მცურავ გემების შესამოწმებლად. აღნიშნული წარმატებული ხელშეკრულებების გაფორმების შემდეგ აშშ-ს ფლოტს მიეცა საშუალება მსოფლიოში მოძრავი გემების 50%ზე განეხორციელებინა კონტროლი ღია ზღვაში. PSI-ს შედეგი ჯერ-ჯერობით ერთი გემია დაკავებული BBC China, გერმანული გემი, რომელსაც გადაჰქონდა ცენტროფაგები ლიბიის ბირთვული პროგრამისათვის.
კანონიერი ასვლა გემზე PSI-ის მიხედვით შეზღუდულია სახელმწიფოთა თანაქმედებით, რამდენადაც ძირითადი ბირთვული სახელმწიფოები არ არიან აღნიშნული პროგრამის წევრი. ინდოეთი და პაკისტანი არ მიერთებიან აღნიშნულ ინიციატივას, უფრო მეტიც, ორივე სახელმწიფო დიდ წინააღმდეგობას წევს მათი ბითვული პროგრამების გარედან გაკონტროლების ნებისმიერ მცდელობაზე. ჩრდილოეთ კორეამ კი PSI-ის უწოდა “გამოუცხადებელი საზღვაო ბლოკადა” და ირანთან დადო ხელშეკრულება იარაღის დამზადებასა და გადაზიდვაზე.
მეტიც, ირანიც და ჩრდილოეთ კორეაც აწვდიან იარაღს ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებს და ისლამისტ რადიკალებს. 2002 წლის იანვარში, ისრაელის საზღვაო ძალებმა დააკავა გემი და გამოაცხადა, რომ ამ გემზე, რომელიც ირანის სახელმწიფოს ეკუთვნოდა იყო იარაღი, რომელიც განკუთვნილი იყო ან პალესტინელი ტერორისტებისათვის ან ჰეზბოლასთვის. მსგავსად ამ ფაქტისა, ცენტრალურმა სადაზვერვო ბიურომ 2002 წელს შეიტყო, რომ ჩრდილოეთ კორეის კუთვნილი გემი სო სან-ი გადაზიდავდა არაბეთის ზღვაში ქიმიურ ნივთიერებებს. მყიდველის დაუდგენლობის გამო, შესაბამისად მიმღების პორტის დადგენლობის გამოც, უახლოეს პარტნიორ სახელმწიფოს ესპანეთს ეთხოვა გემზე ასვლა და მისი შემოწმება. როგორც შემდგომში გაირკვა, ტვირთი განკუთვნილი იყო იემენისათვის, აშშ-ს უახლოესი მოკავშირისათვის და აღნიშნული ტვირთი გადაცემულ იქნა. 2007 წლის სექტემბერში ჩრდილოეთ კორეელები შევიდნენ სირიის უდაბნოში, რათა დაემუშავებინათ იარაღის საიდუმლოს საცავი. სიტუაცია იმდენად გამწვავდა, რომ ისრაელის საჰაერო ძალებმა დაბომბეს აღნიშნული ადგილი, ვინაიდან დადგინდა, რომ ჩრდილოეთ კორეელები ეხმარებოდნენ სირიას ბირთვული პროგრამის წარმოებაში.
მოკლედ, PSI ნათლად უჩვენებს, რომ აშშ-ს მთავრობა თამაშობს საკმაოდ დიდ როლს მასობრივი განადგურების იარაღის წინააღმდეგ ბრძოლაში. პრაქტიკამ დაადასტურა, რომ ყველაზე აგრესიული ბირთვული სახელმწიფოები არ არიან აღნიშნული პროგრამის წევრი და ძალზედ უარყოფითად რეაგირებენ ნებისმიერი მათი სუვრენიტეტის შეზღუდვაზე.
საფრთხეების გათვალისწინებით, ამერიკის მთავრობა აღნიშნავს, რომ ამერიკული საზღვაო ძალები ფლობენ კანონიერ უფლებას გააჩერონ უცხო სახელმწიფოს დროშის ქვეშ მცურავი გემები, რომლებიც ეჭვმიტანილნი არიან მასობრივი განადგურების იარაღის ან მისი დამზადების საშუალებათა ტრანსპორტირებაში. 2003 წელს, ამერიკის მთავრობამ ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ NonState Actor-ებისათვის მასობრივი განადგურების იარაღის გადატანის შემთხვევებზე, ამერიკა აამოქმედებდა საკუთარ ბერკეტებს დამრღვევი გემის მიმართ ეჭვის დონეზეც: “თუკი ჩვენ გვეყოლება ისეთი შეუდარებელი სადაზვერვო სისტემა, რომ ეჭვი დასაბუთებული იქნება პირველივე შეტყობისთანავე, ამერიკა გემის ბორტზე დაუყოვნებლივ მოახდენს ასვლას და მის დაკავებას.” ამ შემთხვევაში ამერიკის მთავრობა იმოქმედებს გაეროს წესდების 51-ე მუხლით თავდაცვის შესახებ.
მაგრამ, აშშ-ს მთავრობას არასოდეს შემოუთავაზებია 51-ე მუხლის გამოყენების გამართლება ყველა შემთხვევაში ეჭვმიტანილი გემების გაჩერების დროს. რადგან, 51-ე მუხლი მოითხოვს განმარტებისას სისტემური თვალსაზრისით 2 კუთხით განხილვას, ერთია “თავდაცვის წარუვალი უფლება” და “თუკი სამხედრო თავდასხმა განხორციელდა” და მეორე, იმის დემონსტრირება, რომ ლოგიკურად და ისტორიულად აღნიშნული ხვდება დასახელებული პარამეტრების მოქმედების ქვეშ.

1. თავდაცვის წარუვალი უფლება და კაროლინის პრინციპები
ისტორიული ანტიპათია თავდაცვის თაობაზე, მოდის ჯერ კიდევ ბრიტანეთსა და ამერიკას შორის 1837 წელს მომხდარი კაროლინის ინციდენტიდან.
1837 წელს კანადა გამოვიდა ბრიტანეთის კონტროლიდან. რამდენიმე მეამბოხე კანადელი ლიდერი ამაზდებდა რამოდენიმე ათას ნიუ-იორკელს მათ დასახმარებლად. დეკემბრის 13-ში, ხსენებულმა მეამბოხეებმა დაიკავეს კუნძული ნეივი, რომელსაც ფლობდა ბრიტანეთი ნიაგარის მდინარეში. ორი კვირის შემდგომ, 29 დეკემბერს, მეამბოხეებმა ბრიტანულ გემს გაუხსნეს ცეცხლი ამერიკული გემიდან _ კაროლინი, რომელიც იმავე დღესვე ამერიკის პორტში შევიდა. ბრიტანელი ჯარისკაცებით რამდენიმე ნავით იმავე ღამესვე თავს დაესხა ამერიკის პორტში მდგარ გემს კაროლინს. გემის კაპიტნის ჩვენების მიხედვით, იგი იმყოფებოდა გემზე 70-80 კაცის თანხლებით. რომელთაც დაუყოვნებლივ გახსენს ცეცხლი. ორი ამერიკელი დაიღუპა. საბოლოო ჯამში კი ცეცხლწაკიდებული დეზორიენტირებული გემი მთლიანად შთანთქა ნიაგარის ჩანჩქერმა.
ამერიკის სახელმწიფოს მიმართვაზე, ბრიტანეთის მინისტრის პასუხში აღნიშნულია, რომ სხვა ყველა გარემოების გათვალისწინებით, თავდაცვის უფლება ამართლებდა ნავების კოლონის ქმედებას. ამერიკამ საპასუხოდ დააკავა ბრიტანელი ჯარისკაცი მკვლელობისა და გემის დაწვისათვის. ამერიკის სახელმწიფო მდივინის პასუხში ცალსახადაა მითითებული, რომ თავდაცვა ნიშნავს მდგომარეობას, როდესაც არ გაქვს სხვა გამოსავალი გარდა ძალის გამოყენებისა, ინგლისელთა პასუხი კი პორტში მდგომარე გემზე ცალსახად არ ჯდებოდა მათივე მოხმობილ თავდაცვის ცნებაში.
ლორდმა აშბურტონმა განაცხადა: “ამერიკის ხელისუფლებამ დაარღვია საერთაშორისო სამართალი, როდესაც მან ამბოხებულებს გაუწია დახმარება, აღნიშნული მის უმოქმედობაში გამოიხატებოდა მისი კუთვნილი გემის მეამბოხეთა მხარეს ბრძოლაში თვალის დახუჭვისას. გემის დაწვა წარმოადგენდა დარღვევას, ვინაიდან გემის საბოლოო გადარჩენა ნაიაგარის სწრაფი დინების გამო ყოველმხრივ გამორიცხული იყო. საბოლოოდ, ამერიკულ გემს არ მიეცა შანსი გადარჩენისათვის, მათ შორის დანებების პირობებით.”

ა. კაროლინის პრინციპი და 51-ე მუხლი
კაროლინის შემთხვევამ ჩამოაყალიბა თავდაცვის ორი აუცილებელი ელემენტი: აუცილებლობა და პროპორციულობა. აუცილებლობა გულისხმობს, რომ საფრთხე უნდა იყოს: “იმწუთიერი, გამოუვალი და აღარ უნდა ტოვებდეს შანსს მშვიდობიანი მოლაპარაკებებისათვის.” პროპორციულობა ნიშნავს, რომ “არაფერი მიზაშეუწონელი ან ზედმეტი” არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ქმედება უნდა იზღუდებოდეს უკიდურესი აუცილებლობით.
კაროლინაზე თავდასხმიდან წლების შემდეგ, ეს პრინციპები ფართოდ იქნა განხილული და ადაპტირებული თავდაცვასთან დაკავშირებულ ჩვეულებებში. გაეროს წესდების 51-ე მუხლში 1945 წელს პირდაპირ იქნა ინკორპორირებული კაროლინის საქმის დასკვნები. 1945 წლის შემდეგ სახელმწიფოები განაგრძობენ მსჯელობას თავდაცვის აუცილებლობაზე და პროპორციულობაზე. 1947 წელს ნიურნბერგის სამხედრო ტრიბუნალმა ცალსახად განმარტა: “პრევენციული მოქმედება უცხო ტერიტორიაზე გამართლებულია მხოლოდ თავდაცვის აუცილებელი და გამოუვალი ვითარებისას. არჩევანის არ დატოვება ნიშნავს დროის არ ქონას დავის მშვიდობიანი მოგვარებისათვის.” 1994 წლის სან რემოს სახელმძღვანელო პრინციპები ზღვაზე შეიარაღებული კონფლიქტის წარმოებისას ცალსახად მიუთითებს, რომ “აუცილებლობის და პროპორციულობის პრინციპი” მისი შეზღუდვებით, წარმოადგენს თავდაცვის უშუალო ნაწილს.
51-ე მუხლის კონტექსტში, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ აგრეთვე მიუთითა აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპზე. ნიკარაგუის საქმეზე, სასამართლომ განაცხადა, რომ მიუხედავად 51-ე მუხლის ნაკლოვანებისა “თავდაცვის უფლებაზე უფრო სპეციფიური წესი” იზღუდება აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპით. ეს უკანასკნელი კი განმტკიცებულია აგრეთვე, საერთაშორისო ჩვეულებით სამართალში. 1996 წელს Iჩჟ-მ ცალსახად მიუთითა, რომ აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპი, საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლიდან გამომდინარე: “შეესაბამება წესდების 51-ე მუხლს, მიუხედავად ძალის გამოყენების აზრობრივი დატვირთვისა.”
შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ კაროლინის პრინციპს ცალსახად შეიცავს წესდების 51-ე მუხლი.
ბ. უცხო დროშის ქვეშ მცურავი გემის დაკავება კაროლინის პრინციპის მიხედვით
საერთაშორისო სამართალში თავდაცვის ასპექტზე საუბრისას, აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპი იძენს ძალზედ დიდ მნიშვნელობას. ჩვენ მოცემულ შემთხვევაში ვამტკიცებთ, რომ “კაროლინის პრინციპი” იმ უცხო გემის დაკავება, რომელიც ნონ-სტატე აცტორ-ებისათვის მასობრივი განადგურების იარაღის გადატანით არის დაკავებული, არის თავდაცვის უფლების განხორციელება.
პირველ რიგში, გემის ბორტზე ასვლა უნდა იყოს, აუცილებლობით განპირობებული. ბრიტანეთი საკმაოდ წარმატებით ამტკიცებდა, რომ კაროლინის გაჩერება, წარმოადგენდა “უკიდურეს აუცილებლობას” იმ კონტექსტში, რომ მან კუნძულზე გადასხა მოხალისე მებრძოლები და მცირე შეიარაღება. თუკი ფაქტობრივად შევადარებთ ბიოლოგიურ იარაღს, ატომურ ბომბს ან ქიმიურ იარაღს: “მათი გამოყენების შემთხვევაში, სხვა არეულობის მოდელები უბრალოდ აღარ იარსებებენ.” მასშტაბების თვალსაზრისი კი დროისა და ტექონოლოგიების განვითარების მიხედვით იცვლება.
უკიდურესი აუცილებლობა მოთხოვნაა კაროლინის პრინციპის შესაბამისად. გემის გაჩერებაც უნდა წარმოადგენდეს ასეთი აუცილებლობის ერთ-ერთ შემთხვევას, თუკი გემი მასობრივი განადგურების იარაღის გადამზიდია პორტში, სადაც დიდი რაოდენობის მოსახლეობაა ღია ზღვა საფრთხის პირდაპირი წყარო გამოდის.
პროპორციულობა _ კაროლინის საქმეზე, დიდმა ბრიტანეთმა რამდენიმე მოხალისის გადასხმის გამო ნეივის კუნძულზე, განახორციელა ქმედება, რომელიც მოიცავდა სხვა სახელმწიფოს სუვერენულ ტერიტორიაზე გემის დაწვას და ეკიპაჟის წევრების სიცოცხლისათვის საფრთხის შექმნას. ფაქტია ამერიკის შეერთებული შტატების ქმედება ღია ზღვაში უფრო დიდი საფრთხის აღსაკვეთად, საერთოდ არ მოიცავს არცერთი სახელმწიფოს პორტში შესვლას და იქ ოპერაციის ჩატარებას ან მითუმეტეს გემების დაწვას. თუკი დესტრუქციული ქმედება, ისეთი როგორიც იყო კაროლინზე თავდასხმა განხორციელდა უცხო მიწაზე, უფრო ნაკლები დესტრუქციული აქტი უფრო პატარა შედეგით ხელყოფს სამიზნის სუვერენიტეტს ღია ზღვაში. ბირთვული იარაღის საქმეზე Iჩჟ-მ განაცხადა, ბირთვული პროვოკაციის შემთხვევაში ბირთვული პასუხი იქნებოდა ლეგიტიმური. კონვენციური საზღვაო შეიარაღების გამოყენება მასობრივი განადგურების იარაღით განხორცილებელი პროვოკაციისას აგრეთვე უნდა იყოს პროპორციული.
შესაბამისად, სუვერენიტეტის ხელყოფის მიზნის გარეშე გემის გაჩერება და იარაღის კონფისკაცია წარმოადგენს კაროლინის პრინციპის შესაბამის და 51-ე მუხლით გათვალისწინებულ ქმედებას.




II. დასკვნა
აშშ-ს მცდელობა დაამყაროს წესრიგი საერთაშორისო სამართლით “უკონტროლო” ტერიტორიებზე, ცალსახად მისასალმებელი ფაქტია, მთავარია სახელმწიფოებმა რაიმე გზა გამონახონ სათანამშრომლოდ.
ალბათ ირონიულადაც კი ჟღერს, თუმცა უმრავლესი საერთაშორისო ხელშეკრულების ის ნაწილი, რომელიც “თანაქმედების” ვალდებულებას უწესებს სახელმწიფოებს ფაქტიურად არცერთი არ არის შეთანხმებული. ან უკეთეს შემთხვევაში ძალაში.
ამერიკის როლი კიდევ უფრო მეტად მნიშვნელოვანია, ეგ.წ. “სოფტ ლაწ” ჩამოყალიბების პროცესში, როდესაც სახელმწიფოებს სამართლებრივი გადაწყვეტილებები პოლიტიკური მოლაპარაკებების გზით უყალიბდებათ.


***
1 During a debate between President George W. Bush and Senator John Kerry in 2004, they agreed that terrorist networks in possession of WMD posed the greatest potential danger to the United States. Steven Komarow, Candidates’ Terrorism Policies Differ Very Little, USA TODAY, Nov. 1, 2004, at A11; Commission on Presidential Debates, 2004 Debate Transcript, The First Kerry-Bush Presidential Debate (Sept. 30, 2004), at http://www.debates.org/pages/ trans2004a.html. Anti-proliferation has continued to be a key goal of the Bush administration, culminating in an agreement with North Korea made in February and October of 2007; whether that agreement will succeed remains open for debate as of October 2008. See generally Associated Press, U.S. Nuclear Envoy Meets North Korean Counterpart, N.Y. TIMES, Feb. 20, 2008, at A6.
2 See Michael A. Becker, The Shifting Public Order of the Oceans: Freedom of Navigation and the Interdiction of Ships at Sea, 46 HARV. INT’L L.J. 131, 145 (2005).
3 Piracy, statelessness, and self-defense are some of the very limited exceptions to ships’ freedom from foreign interference on the high seas. See S.S. Lotus (Fr. v. Turk.), 1927 P.C.I.J. (ser. A) No. 10, at 25 (Sept. 1927), reprinted in WOLFGANG G. FRIEDMANN ET AL., CASES AND MATERIALS ON INTERNATIONAL LAW 42, 49 (1969); see also Carl S. Fitzgerald, The Right of Self-Defense in International Law 17 (Apr. 1960) (unpublished LL.M. thesis, Judge Advocate General’s Legal Center and School, United States Army) (on file at Morris Law Library, University of Virginia).
4 Mark R. Shulman, The Proliferation Security Initiative and the Evolution of the Law on the Use of Force, 28 HOUS. J. INT’L L. 771, 803–04 (2006).
5 United Nations Convention on the Law of the Sea art. 92, Dec. 10, 1982, 1833 U.N.T.S. 397, available at http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part7.htm.
6 Id. art. 110.
7 See Samuel E. Logan, The Proliferation Security Initiative: Navigating the Legal Challenges, 14 J. TRANSNAT’L L. & POL’Y 253, 268 (2005).
8 The PSI is also a broader statement of principles against proliferation of and trafficking in nuclear and other weapons. Jack I. Garvey, The International Institutional Imperative for Countering the Spread of Weapons of Mass Destruction: Assessing the Proliferation Security Initiative, 10 J. CONFLICT & SECURITY L. 125, 126–29 (2005).
9 Id. at 128 n.11; Logan, supra note 7, at 273.
10 Germany is a party to the PSI. U.S. Dep’t of State, Proliferation Security Initiative Participants (Oct. 6, 2008), at http://www.state.gov/t/isn/c19310.htm.
11 See David E. Sanger, U.S. and Russia Will Police Potential Nuclear Terrorists, N.Y. TIMES, July 15, 2006, at A8.
12 Id.
13 Shulman, supra note 4, at 804.
14 See Logan, supra note 7, at 273; see also Parisa Hafezi, Iran says atomic drive brings
powers “to their knees,” REUTERS, Feb. 20, 2008, at http://www.reuters.com/article/worldnews/
15 William Safire, Op-Ed., Bush’s Stumble: The So San Affair, N.Y. TIMES, Dec. 19, 2002, at A39.
16 See Mark Mazzetti & Helene Cooper, An Israeli Strike on Syria Kindles Debate in theU.S., N.Y. TIMES, Oct. 10, 2007, at A1.
17 Michael Byers, Policing the High Seas: The Proliferation Security Initiative, 98 AM. J.INT’L L. 526, 545 (2004).
18 Garvey, supra note 8, at 134.
19 Nations tend to act first and justify later in order to act surprised if their justifications are not accepted by other states. See, e.g., Michael T. Wawrzycki, The Waning Power of Shared Sovereignty in International Law: The Evolving Effect of U.S. Hegemony, 14 TUL. J. INT’L & COMP.
L. 579, 605–09 (2006).
20 R.Y. Jennings, The Caroline and McLeod Cases, 32 AM. J. INT’L L. 82, 84 (1938) (quoting the captain’s deposition before Congress).
21 Id. at 83–84.
22 U.S. Secretary of State John Forsyth demanded redress in a letter dated January 5, 1838. Letter from John Forsyth, U.S. Sec’y of State, to Henry Fox, British Minister (Jan. 5, 1838). The response from British Minister Henry Fox came on February 6 and dismissed the claim generally, without lengthy consideration. Jennings, supra note 22, at 85 (citing Letter from Henry Fox, British
Minster, to John Forsyth, U.S. Sec’y of State (Feb. 6, 1838)).
23 Id. at 89.
24 Id. at 90. This argument was Lord Ashburton’s most dubious. Likely, it was quite obvious where the ship was docked. Id. at 90 n.23.
25 Some scholars have attempted to add other factors to the mix, such as “reasonableness” and “immediacy.” It appears that none of these have caught on; after all, reasonableness is easily subsumed in proportionality, and immediacy is a part of the “instant and overwhelming necessity.” But see YORAM DINSTEIN, WAR, AGGRESSION, AND SELF-DEFENCE 209 (4th ed. 2005);
Uri Shoham, The Israeli Aerial Raid Upon the Iraqi Nuclear Reactor and the Right of Self-Defense, 109 MIL. L. REV. 191, 193 (1985).
26 Jennings, supra note 22, at 89 (citing Letter from Daniel Webster, U.S. Sec’y of State, to Lord Ashburton, British Plenipotentiary (July 27, 1848)).
27 Id.
28 See Jane Gilliland Dalton, The United States National Security Strategy: Yesterday, Today,and Tomorrow, 52 NAVAL L. REV. 60, 70–71 (2005). Parties cited the Caroline principles in the Mary Lowell case in 1879, the Fur Seal arbitration in 1893, and the Kelly case in 1930.
29 See, e.g., Oscar Schachter, In Defense of International Rules on the Use of Force, 53 U. CHI. L. REV. 113, 120 (1986); Holly S.G. Coffey, Peacetime Reprisals Under Article 51: An Argument for Legal Legitimacy in Cases of Terrorism 34 (Apr. 1997) (unpublished LL.M. thesis, Judge Advocate General’s Legal Center and School, United States Army)
30 Shoham, supra note 31, at 196 n.28.
31 SAN REMO MANUAL ON INTERNATIONAL LAW APPLICABLE TO ARMED CONFLICTS AT SEA pt. 1, § 2
32 Military and Paramilitary Activities (Nicar. v. U.S.), 1986 I.C.J. 14, 94 (June 27).
33 Legality of Threat or Use of Nuclear Weapons, Advisory Opinion, 1996 I.C.J. 226, 245 (July 8). This opinion is also discussed in DINSTEIN, supra note 31, at 209 and in THOMAS M. FRANCK, RECOURSE TO FORCE: STATE ACTION AGAINST THREATS AND ARMED ATTACKS 98 (2002). Professor Yoram Dinstein adds that necessity and proportionality were again affirmed by the Court in 2003. DINSTEIN, supra note 31, at 209; see also Oil Platforms (Iran v. U.S.), 2003 I.C.J. 161, 198–99.
34 See, e.g., FRANCK, supra note 40, at 67 n.82; 1 OPPENHEIM’S INTERNATIONAL LAW 420 (Robert Jennings & Arthur Watts eds., 9th ed. 1992); MALCOLM N. SHAW, INTERNATIONAL LAW 1025 (5th ed. 2003); Shoham, supra note 31, at 192–93; Jeffry S. Brady, Legal Bases for the Use of Force Against International Terrorism: The U.S. Paradigm of Humanitarian Self-Defense 16–17 (Apr. 1999)
35 A number of modern scholars share this view held by the British government. See, e.g., Jennings, supra note 22, at 89–90.
36 Becker, supra note 2, at 224.
37 See Thomas E. Donahue Jr., Self-Defense and Freedom of the Seas 19 (Apr. 1964) (on file at Morris Law Library, University of Virginia). Lieutenant Donahue points out that Church v. Hubbart, 6 U.S. (2 Cranch) 187, 234–35 (1804), applies self-defense principles to the high seas. Donahue, supra, at 19.
38 Threat or Use of Nuclear Weapons, 1996 I.C.J. at 245. For a similar implication, that anticipatory self-defense could conceivably be justified by unambiguous evidence of an impending, highly destructive attack, see IAN BROWNLIE, INTERNATIONAL LAW AND THE USE OF FORCE BY STATES 259 (Oxford Univ. Press 1981)

Sarah McLachlan and Josh Groban - In The Arms Of The Angel

სხვისი საკუთრებით შეზღუდული სარგებლობა

აღნაგობა

აღნაგობის უფლება სხვისი საკუთრებით, კერძოდ სხვისი მიწის ნაკვეთით შეზღუდული სარგებლობის ერთ-ერთი სანივთო უფლებაა. აღნაგობის უფლების მქონე პირი (მეაღნაგე) სარგებლობს თითქმის იმავე უფლებამოსილებით, როგორც მესაკუთრე. მას აქვს ამ უფლების სარგებლობის, თხოვების, გაქირავების, მემკვიდრეობით გადაცემის და გასხვისების უფლება. აღნაგობის უფლება საკუთრების უფლებისგან განსხვავდება იმით, რომ იგი გარკვეული ვადით (მაქსიმუმ 59 წლით) გაიცემა (მ.233.3). ვადის დადგენა საჭიროა, რამდენადაც აღნაგობის უფლება მეტად ზღუდავს საკუთრების უფლებას და იგი ფიქსირებული უნდა იყოს, რომ არ დაიკარგოს მესაკუთრის უფლებები.
აღნაგობის უფლების ობიექტია მიწის ნაკვეთი, რომელიც პირს კონკრეტული მიზნისათვის _ მის ზემოთ, ან მის ქვემოთ რაიმე ნაგებობის ასაგებად _ გადაეცემა. ამასთანავე, აღნაგობის უფლება შეიძლება გავრცელდეს მიწის ნაკვეთის სხვა ნაწილებზე, თუ ისინი იძლევიან ნაგებობით უკეთ სარგებლობის შესაძლებლობას. (მ.233.2). აღნაგობის უფლების გავრცელება გვერდით ტერიტორიაზე ზედმეტს ხდის სერვიტუტით სარგებლობის საჭიროებას. ამასთან, აღნაგობის უფლება სხვა სანივთო უფლების დატვირთვის საგანია, რაც იმასაც ნიშნავს, რომ შეიძლება ერთი აღნაგობის უფლება მეორე აღნაგობის უფლებით დაიტვირთოს. ასეთ შემთხვევაში ეს უკანასკნელი დამოკიდებული იქნება ძირითად აღნაგობის უფლებაზე, რომელიც პირველი რიგის უფლებად იქნება დარეგისტრირებული. როცა გავა ძირითადი აღნაგობის ვადა, შეწყდება დაქვემდებარებულიც. ეს საჭიროა იმიტომ, რომ ერთ მიწის ნაკვეთზე მხოლოდ ერთი აღნაგობის უფლების არსებობა შეიძლება, დაქვემდებარებული კი რამდენიმე შეიძლება იყოს.
აღნაგობის უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია მეაღნაგესა და მესაკუთრეს შორის გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული აღნაგობის უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, ანუ აღნაგობის უფლების წარმოშობისათვის გამოიყენება იგივე წესები, რაც უძრავი ქონების შეძენის მიმართ (მ. 234.1 და მ.183). აღნაგობის უფლება რეესტრში შეიტანება პირველი რიგის უფლებად (მ.237). თუ აღნაგობის უფლება დატვირთულია იპოთეკით, რეესტრში ჯერ იწერება აღნაგობის უფლება, შემდეგ იპოთეკა. აღნიშნული უპირატესობა შეიძლება იმითაც იყოს გამოწვეული, რომ იპოთეკა აქცესორული უფლებაა და ვალდებულებითი უფლების სამსახურშია, აღნაგობა კი _ სანივთოა და საკუთრების ერთგვარი “სუროგატიც” კია.
მეაღნაგეს აგებულ ნაგებობაზე არ წარმოეშობა საკუთრების უფლება, მას აქვს მხოლოდ მფლობელობისა და საკუთრების უფლება. ეს ნაგებობა აღნაგობის უფლების არსებითი შემადგენელი ნაწილია (მ.234.2) და მასზე ვრცელდება ამ უფლების მდგომარეობა. თუ მეაღნაგე ნაკვეთს სხვა მიზნით გამოიყენებს, აღნაგობის უფლება გაბათილდება. მეაღნაგე ფაქტობრივად ვალდებულია, აღმართოს ნაგებობა (მიწის ქვეშ ან მის ზემოთ). მხარეთა შეთანხმებით, ასევე შესაძლებელია, ნაგებობის მიზნობრივი გამოყენება იქცეს აღნაგობის უფლების შინაარსის ელემენტად.
მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ აღნაგობის უფლების გასასხვისებლად, ან გასაქირავებლად საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა. ასეთი შეთანხმების არსებობისას მესაკუთრეს შეუძლია თანხმობაზე უარის თქმა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აქვს საამისოდ მნიშვნელოვანი საფუძველი (მ.235). თუ რა ჩაითვლება მნიშვნელოვან საფუძვლად, შეიძლება გადაწყდეს კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე. მესაკუთრის თანხმობა სანივთო-სამართლებრივი ხასიათისაა და საადგილმამულო წიგნში უნდა იქნეს შეტანილი.
აღნაგობის უფლება შეიძლება იყოს როგორც სასყიდლიანი, ისე უსასყიდლო. თუ აღნაგობა სასყიდლიანია, იგი განისაზღვრება მესაკუთრის სასარგებლოდ განუყოფლად მიწის ნაკვეთის საკუთრებისაგან. რამდენადაც საზღაურის საკითხის წამოჭრა მესაკუთრის სუბიექტურ ნებაზეა დამოკიდებული, ითვლება, რომ სახეზეა სუბიექტური სანივთო უფლება. საზღაური მხარეებმა შეიძლება განსაზღვრონ 10 წლის შუალედით, ანუ ყოველი 10 წლის მანძილზე დადგენილი საზღაური უცვლელი იქნება. მაგრამ თუ ეკონომიკური პირობები არსებითად იცვლება (მაგალითად, ინფლაცია, ვალუტის კურსის დიდი მერყეობა და ა.შ.), მაშინ მხარეები თავიდან უნდა შეთანხმდნენ საზღაურზე. თუ მეაღნაგე 2 წლის მანძილზე არ გადაიხდის გადასახადს, მესაკუთრეს შეუძლია ცალმხრივად მოშალოს ხელშეკრულება. მესაკუთრის ეს უფლება განუყოფელია საკუთრების უფლებისაგან, ამიტომ ნაკვეთის უკან გამოთხოვის უფლება უნდა მივიჩნიოთ აღნაგობის უფლების შინაარსის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ელემენტად, რადგან ამით ჩანს, რომ მესაკუთრე არაა საკუთრების ობიექტისგან გაუცხოებული.
აღნაგობის უფლების შეწყვეტა მხარეთა შეთანხმების გზით შეიძლება მოხდეს, ამისათვის საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა, მაგრამ თუ მესაკუთრემ დაარღვია ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები გამოიყენება 405-ე მუხლით დადგენილი წესები. თუმცა, ბესარიონ ზოიძე მიიჩნევს, რომ რამდენადაც, აღნაგობის უფლება სანივთო უფლებაა, აქ დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან გასვლის ვალდებულებით-სამართლებრივი ინსტიტუტის გამოყენება. მისი რეგისტრაციით არ წარმოიშობა არც კანონისმიერი გასვლის საფუძველი. პროფ. ზოიძის აზრით, ამ თავისებურების მიზანია, დაიცვას როგორც მეაღნაგე, ისე მიწის მესაკუთრე. 238.2 მუხლის თანახმად, აღნაგობის უფლება არ ისპობა ნაგებობის დანგრევით, რამდენადაც აღნაგობის უფლება მიწის ნაკვეთზე ვრცელდება და შენობა ამ უფლების არსებითი შემადგენელი ნაწილია.
აღნაგობის უფლების შეწყვეტის ნორმალური საფუძველია ვადის გასვლა. მისი საჯარო რეესტრში შეტანა არაა აუცილებელი, თუ მაინც იქნა შეტანილი, მას დეკლარაციული ხასიათი ექნება. უფლება ვადის გასვლით წყდება და არაა დამოკიდებული იმაზე, თუ როგორ განვითარდება ამის შემდეგ მოვლენები.
სასყიდლიანი აღნაგობის ვადის გასვლის შემთხვევაში, მესაკუთრეს შეუძლია გაუგრძელოს უფლება მეაღნაგეს, ან შესთავაზოს სათანადო ანაზღაურება ნაგებობისათვის, რაც შენობის 2/3 მაინც უნდა იყოს. თუ მესაკუთრემ უფლების გაგრძელება შესთავაზა და მეაღნაგემ ამაზე უარი თქვა, ეს უკანასკნელი კარგავს თანხის მოთხოვნის უფლებასაც. ეს გამოწვეული უნდა იყოს იმით, რომ აღნაგობის უფლების მიზანია არა თანხის მიღება, არამედ შენობის აღმართვა და მისი გამოყენება. რამდენადაც უფლების ხასიათს განსაზღვრავს არა თავისთავად ქონების სარგებლობაში გადაცემა, არამედ ამ სარგებლობის შინაარსი. თუ აღნაგობა უსასყიდლოა, ლოგიკურია, რომ შეთავაზება ხდება მხოლოდ აღნაგობის უფლების გაგრძელების. აღნაგობის უფლების შეწყვეტით ნაგებობა გადადის მიწის მესაკუთრის საკუთრებაში და მეაღნაგეს არ აქვს უფლება წაიღოს ნაგებობა ან მისი შემადგენელი ნაწილები.
აღნაგობის შეწყვეტის შემდეგ, ანაზღაურების მოთხოვნა, თუ ასეთი არსებობს, იკავებს აღნაგობის ადგილს რეესტრში იმავე რიგით. ხოლო თუ აღნაგობა იპოთეკით იყო დატვირთული, იპოთეკარს ექნება ანაზღაურებაზე გირავნობის უფლება (მ.240). ამრიგად, იპოთეკარის პიროვნება არ იცვლება, ხოლო იპოთეკა გირავნობად იქცევა. ხოლო მიწის მესაკუთრე, რომელიც ნაგებობის მესაკუთრე გახდა, მეაღნაგის უფლებამონაცვლეა ყველა ურთიერთობაში, რაც არსებობდა მეაღნაგესთან, მაგალითად, ქირავნობის ან იჯარის ხელშეკრულება (მ.241).


უზუფრუქტი

უზუფრუქტი გულისხმობს სხვისი უძრავი ნივთით სარგებლობას და მისგან ნაყოფის მიღებასაც კი, ნივთის ძირითადი თვისებების (სუბსტანციის) შენარჩუნების პირობით. უზუფრუქტუარს, მესაკუთრის მსგავსად, შუძლია ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთით, მას არ აქვს ნივთის გასხვისების, იპოთეკით დატვირთვის ან მემკვიდრეობით გადაცემის უფლება. ნივთის მესაკუთრე “ფორმალურად” ინარჩუნებს საკუთრების უფლებას და შეუძლია გააკონტროლოს უზუფრუქტუარი.
უზუფრუქტი ვრცელდება ნივთის არსებით და არაარსებით ნაწილზეც, თუმცა, ეს უკანასკნელი შეიძლება ჩამოშორდეს მას. ამასთან, უზუფრუქტუარი უფლებამოსილია მიიღოს ნივთიც ნაყოფიც და სარგებელიც.
მესაკუთრის თანხმობის შემთხვვაში უზუფრუქტუარს შეუძლია ნივთი გააქირაოს ან იჯარით გასცეს, ასეთ შემთხვევაში უზუფრუქტის გაუქმების შემდეგ მისი უფლებამონაცვლე ამ ურთიერთობებში ხდება მესაკუთრე, რამდენადაც მან გამოხატა თავისი ნება.
უზუფრუქტუარს შეუძლია გამოიყენოს მესაკუთრის მსგავსად დაცვის სამოქალაქო-სამართლებრივი საშუალებები (ვინდიკაციური და ნეგატორული სარჩელები).
უზუფრუქტის დასადგენად, ისევე როგორც სხვა შეზღუდული უფლებების შემთხვევაში, გამოიყენება იგივე წესები რაც უძრავი ნივთების შეძენის დროს. ანუ: აუცილებელია უზუფრუქტუარსა და მესაკუთრეს შორის გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული უზუფრუქტის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (მ.243 და მ.183).
უზუფრუქტი შეიძლება წარმოიშვას როგორც კანონის, ისე გარიგების საფუძველზე, მ.შ. ცალმხრივი გარიგებითაც. კანონისმიერი უზუფრუქტი ძირითადად გამოიყენება სახელმწიფო ქონების საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებზე სარგებლობაში გადაცემისას.
უზუფრუქტი შეიძლება იყოს სასყიდლიანი ან უსასყიდლო. შეიძლება არსებობდეს დროებით, ან უზუფრუქტუარის სიცოცხლის ხანგრძლივობის მანძილზე, რაც ნიშნავს, რომ იგი უქმდება ფიზიკური პირის გარდაცვალებით, ან იურიდიული პირის ლიკვიდაციით (მ.244). უზუფრუქტი მტკიცედაა დაკავშირებული უზუფრუქტუარის პიროვნებასთან, ამდენად მას არ ახასიათებს გადაცემადობა, თუმცა არსებობს გამონაკლისი შემთხვევა, როდესაც უზუფრუქტუარი იურიდიული პირია: როცა ერთი იურიდიული პირის ქონება უნივერსალური უფლებამონაცვლეობით გადადის მეორის ხელში, უზუფრუქტიც გადავა.
უზუფრუქტის ობიექტი უძრავი, ინდივიდუალურად განსაზღვრული ნივთია, რომელსაც გააჩნია გარკვეული სამეურნეო დანიშნულება და მისი სარგებლობისას შენარჩუნებული უნდა იყოს მისი თვისებები. სარგებლობა ნივთის ექსპლუატაციას და მის ნორმალურ ცვეთას გულისხმობს, ამიტომ უზუფრუქტუარს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ნივთის ნორმალური ცვეთისათვის. იგი ვალდებულია მხოლოდ აანაზღაუროს ნივთის საეგებლობასთან დაკავშირებული ნორმალური ხარჯები, გაარემონტოს იგი და საერთოდ იზრუნოს ნივთის ნორმალურ მდგომარეობაში შენარჩუნებისათვის. ამასთან დაკავშირებით შესაძლებელი დავების თავიდან ასაცილებლად მხარეებს შეუძლიათ აღწერონ გადასაცემი ობიექტის მდგომარეობა.
უზუფრუქტუარს ეკისრება აგრეთვე ვალდებულება უზუფრუქტის მოქმედების მანძილზე სათანადოდ დააზღვიოს ნივთი და დაზღვევის ხელშეკრულება დაიდება მზღვეველსა და უზუფრუქტუარს შორის.
უზუფრუქტუარი ვალდებულია, ითმინოს ნივთთან დაკავშირებული დატვირთვები, როგორც საჯარო-სამართლებრივი, ისე კერძო-სამართლებრივი. უზუფრუქტუარი ვალდებულია, უზუფრუქტის არსებობის პერიოდში იხადოს ნივთთან დაკავშირებული გადასახადები და პასუხი აგოს სხვადასხვა კერძო-სამართლებრივ ვალდებულებებზე.
უზუფრუქტის დადგენის დროს განისაზღვრება ნივთის სარგებლობის მიზანი, რომელიც, როგორც წესი, მისი სამეურნეო დანიშნულებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ უზუფრუქტუარს არ აქვს უფლება მესაკუთრის თანხმობის გარეშე შეცვალოს სარგებლობის მიზანი. მიუხედავად ამისა, თუ უზუფრუქტუარი მაინც გამოიყენებს ნივთს ჩვეულებრივი სამეურნეო გამოყენების ფარგლებს მიღმა, იგი ვალდებულია მესაკუთრეს აუნაზღაუროს ამით მიყენებული ზიანი. ხოლო ნაყოფი ან სარგებელი, რომელიც წარმოიშვა ასეთი გამოყენების შედეგად, უზუფრუქტუარს რჩება.
უზუფრუქტუარს ეკისრება ვალდებულება ნივთის განადგურების, დაზიანების ან მის შესანახად წარმოშობილი გაუთვალისწინებელი ხარჯების შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობოს მესაკუთრეს. მან უნდა ითმინოს ის დისკომფორტი, რომელიც წარმოიშობა ამ სიტუაციის თავიდან ასაცილებლად გატარებული ღონისძიებების შედეგად. თუ ამ ღონისძიებებს თავად უზუფრუქტუარი ატარებს, მას უფლება აქვს მოაშოროს ნივთს მიმატებული საგნები, თუ ეს შესაძლებელია, ან მესაკუთრისგან მოითხოვოს სათანადო კომპენსაცია.
უზუფრუქტის დამთავრების შემდეგ ნივთი უბრუნდება მესაკუთრეს. ამასთან, უზუფრუქტი წყდება, თუ ნივთის მესაკუთრე და უზუფრუქტუარი ერთი და იგივე პიროვნება გახდება, რადგან უზუფრუქტი სხვისი საკუთრებით სარგებლობას გულისხმობს.


სერვიტუტი

სერვიტუტი არის ერთი მიწის ნაკვეთის (ან სხვა უძრავი ქონების _ დამხმარე ნივთის) გამოყენების უფლება სხვა მიწის ნაკვეთი (ან სხვა უძრავი ქონების _ ძირითადი ნივთის) მესაკუთრის სასარგებლოდ ან საჭიროებისათვის. სერვიტუტის უფლებამოსილების მქონე პირს უფლება ეძლევა:
1) ცალკეულ შემთხვევებში დატვირთული ნაკვეთის სარგებლობის; ან
2) ამ ნაკვეთზე ზოგიერთი მოქმედების განხორციელების აკრძალვის; ან
3) გამორიცხოს დატვირთული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ზოგიერთი უფლების გამოყენება სხვა ნაკვეთის მიმართ.
შესაბამისად, სერვიტუტი შეიძლება იყოს როგორც “დადებითი”, ისე “უარყოფითი”: “დადებითი” გულისხმობს სერვიტუტის მქონე პირის უფლებას განახორციელოს გარკვეული მოქმედებები დამხმარე მიწის ნაკვეთის საშუალებით. “უარყოფითი” კი უფლებამოსილს ხდის ძირითადი ნაკვეთის მესაკუთრეს მოსთხოვოს დამხმარე ნაკვეთის მესაკუთრეს თავი შეიკავოს ნივთის ამა თუ იმ სახით გამოყენებისაგან.
სერვიტუტი მხოლოდ ნაწილობრივ ზღუდავს დამხმარე უძრავი ქონების მესაკუთრის უფლებამოსილებებს და თანაც იმ ფარგლებში, რა მოცულობითაც დატვირთულია ეს ქონება. სერვიტუტი ისე უნდა დადგინდეს, რომ ამან სხვისი საკუთრება ნულად არ აქციოს. ყველგვარი შეთანხმება, რითაც დაირღვევა სერვიტუტის მიზანი, რომ მან სარგებელი უნდა მოუტანოს ძირითად ნივთს და დაუსაბუთებლად არ შეზღუდოს დამხმარე ნივთის მესაკუთრის ინტერესები, ბათილია.
სერვიტუტი, როგორც წესი არაა შეზღუდული ვადით, როგორც საკუთრების უფლება, თუმცა მხარეთა ნებით გარკვეული ვადის განსაზღვრა არაა გამორიცხული. 247.2 მუხლიდან გამომდინარე სერვიტუტი სასყიდლიანია და საზღაური შეიძლება განისაზღვროს პერიოდული გადასახდელის სახით.
სერვიტუტის დასადგენად, ისევე როგორც სხვა შეზღუდული უფლებების შემთხვევაში, გამოიყენება იგივე წესები რაც უძრავი ნივთების შეძენის დროს. ანუ: აუცილებელია სერვიტუტი ს უფლებამოსილების მქონე პირსა და მესაკუთრეს შორის გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული სერვიტუტის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (მ.247 და მ.183).
სერვიტუტის წარმოშობა ხდება ორი გზით: კანონის ობიექტურ-ნორმატიული ნების საფუძველზე და პირთა სუბიექტური ნების, გარიგების საფუძველზე. არაა გამორიცხული, რომ სერვიტუტის შინაარსის ფორმით, უსერვიტუტოდაც განხორციელდეს სხვისი უძრავი ნივთით სარგებლობა ვალდებულებით-სამართლებრივი გარიგების საფუძველზე.
სერვიტუტის ცნების აუცილებელი ნიშანია შეღავათი, რომელსაც ძირითადი ნივთის მესაკუთრე ღებულობს. სერვიტუტის განხორციელებისას უფლებამოსილი პირი ვალდებულია დაიცვას სერვიტუტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლები. კერძოდ, იგი ვალდებულია გაუფრთხოლდეს დამხმარე ნაკვეთის მესაკუთრის ინტერესებს და შეძლებისდაგვარად “დაინდოს” ეს ინტერესები და ეცადოს, უარყოფითი ზემოქმედებანი მინიმუმამდე დაიყვანოს. ამ ფარგლების დარღვევა გამოიწვევს დატვირთული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებებისა და ინტერესების შელახვას. ამ შემთხვევაში საქმე გვექნება საკუთრების უდლების დარღვევასთან და, შესაბამისად, ამოქმედდება სამოქალაქო კანონმდებლობის ის ნორმები, რომლებიც საკუთრების დაცვას უზრუნველყოფენ (მ.შ. ნეგატორული სარჩელი).
თუ სერვიტუტის სათანადოდ განხორციელება მოიცავს დატვირთული მიწის ნაკვეთზე მდებარე ნაგებობასაც, მაშინ უფლებამოსილ პირს ეკისრება ამ ნაგებობის სათანადოდ მოვლის ვალდებულება. ამავე დროს, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ ნაგებობის მოვლის ვალდებულება დაეკისროს დამხმარე ნაკვეთის მესაკუთრეს, თუ ამას მოითხოვს უფლებამოსილი პირის ინტერესები (მ.249). ნაგებობის მოვლის ვალდებულება დამხმარე ნაკვეთის მესაკუთრეს შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ორი პირობის ერთდროულად არსებობის შემთხვევაში: 1) მხარეები შეთანხმდნენ და 2) ამას მოითხოვს უფლებამოსილი პირის ინტერესები.
დატვირთული ნაკვეთის მესაკუთრე არაა ვალდებული რაიმე აქტიური მოქმედებები განახორციელოს მესერვიტუტის სასარგებლოდ. მისი ერთადერთი ვალდებულებაა, ხელი არ შეუშალოს ამ უკანასკნელს სერვიტუტის უფლებამოსილების განხორციელებაში. ამდენად, სერვიტუტზე უფლების სარეალიზაცი ხარჯები დაინტერესებული პირის კისერზეა. ვინც სარგებლობას იღებს, ხარჯებსაც ის ეწევა, ამიტომ ნაგებობის მოვლის ვალდებულებაც სერვიტუტის უფლებამოსილების მქონე პირზეა. ნაგებობა უნდა ჩაითვალოს სერვიტუტის შემადგენელ ნაწილად.
უფლებამოსილი პირის ნაკვეთის გაყოფა არ წარმოადგენს სერვიტუტის შეწყვეტის საფუძველს. ამ შემთხვევაში სერვიტუტი გაგრძელდება თითოეულ ნაკვეთზე ცალ-ცალკე, თუ ამის შედეგად არ გაუარესდება დატვირთული ნაკვეთის მესაკუთრის მდგომარეობა (მ.250).
იმ შემთხვევაში, თუ გაიყო დატვირთული მიწის ნაკვეთი და სერვიტუტი მოქმედებდა ნაკვეთის ნაწილზე, მაშინ გაყოფის შემდეგაც იგი ამ ნაწილზე გავრცელდება, სხვა ნაწილი კი სერვიტუტისგან თავისუფალი იქნება (მ.251). ხოლო, თუ სერვიტუტი მთელს ნაკვეთზე ვრცელდებოდა, მაშინ გაყოფის შემდეგ გავრცელდება თითოეულ ნაწილზე.
უფლებამოსილი პირის სერვიტუტით გათვალისწინებული უფლებების დარღვევისას გამო¬იყე¬ნება იგივე სამოქალაქო-სამართლებრივი დაცვის ზომები, რაც კეთილსინდისიერი მფლო¬ბე¬ლის შემთხვევაში (მ.252). მაგალითად, მას შეუძლია მოითხოვოს ხელშეშლის აღკვეთა (ნეგა¬ტო¬რუ¬ლი სარჩელი – მ.161). ხელშეშლის აღკვეთის ვალდებულება ეკისრება როგორც დამხმარე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს, ისე მესამე პირებსაც (მაგალითად, დამქირავებელს). უფლე¬¬ბამოსილ პირს, გარდა ხელშეშლის აღვკეთისა, შეუძლია ზიანის ანაზღაურებაც მოითხოვოს.
საერთოდ, განასხვავებენ ორი კატეგორიის სერვიტუტს: პრედიალურს, ანუ საადგილმამულოს და პირადს, ანუ პერსონალურს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს შეზღუდული პირადი სერვიტუტის არსებობასაც: უძრავი ნივთი შეიძლება ამა თუ იმ პირის სასარგებლოდ სერვიტუტით დაიტვირთოს 247-ე მუხლში გათვალისწინებული პირობით. ამგვარი დატვირთვა შეიძლება იმაში მდგომარეობდეს, რომ უფლებამოსილ პირს მესაკუთრის გამორიცხვით შეუძლია შენობა ან შენობის ნაწილი თავისთვის ან თავისი ოჯახისთვის გამოიყენოს ბინად (მ.253.1).
პირადი სერვიტუტი ეკუთვნის განსაზღვრულ პირს პერსონალურად, ხოლო პრედიალური _ პირს, როგორც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს. შესაბამისად, სერვიტუტის უფლებამოსილების მქონე პირის ცვლილებისას, საადგილმამულო სერვიტუტი არ იცვლება, ხოლო პირადი სერვიტუტი კი _ წყდება, იგი სხვა პირს არ გადაეცემა (მ.253.2).
შეზღუდული პირადი სერვიტუტი შეიძლება დაკავშირებული იყოს როგორც ფიზიკურ, ისე _ იურიდიულ პირთან (როგორ კერძო, ისე საჯარო სამართლის) და ამ პირის ინტერესებს ემსახურება. შესაბამისად, მის გაუქმებას გამოიწვევს ამ პირის გარდაცვალება (იურიდიული პირის შემთხვევაში _ ლიკვიდაცია, უფრო ზუსტად, ლიკვიდაციის პროცესის დასასრული). შეზღუდული პირადი სერვიტუტი შეიძლება სხვა გზებითაც შეწყდეს: გარიგებით ან უფლებამოსილი პირის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე, რამდენადაც სერვიტუტი მის სასარგებლოდ არსებობს. შესაძლებელია ხანდაზმულობითაც, თუ შეუძლებელი იქნება მისი გამოყენება ხანგრძლივი დროის მანძილზე.
შეზღუდული პირადი სერვიტუტიც იმავე თვისებებით ხასიათდება, რაც პრედიალურს გააჩნია, კერძოდ: ისიც შეიძლება იყოს ნეგატიური (უძრავი ქონების განსაზღვრული მიზნით გამოყენების აკრძალვა) და პოზიტიური. იგი შეიძლება დადგინდეს გარიგებით, და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით. სადავოა საკითხი იმის შესახებ, თუ რამდენად შეიძლება დადგინდეს პირადი სერვიტუტი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რადგან მის დასადგენად აუცილებელია მხარეთა ნების გამოვლენა, ამიტომ გერმანული სამართლით, სასამართლო კი არ ადგენს პირად სერვიტუტს, არამედ აიძულებს მხარეს, გააფორმოს შესაბამისი სანივთო გარიგება.
დაუშვებელია შეზღუდული პირადი სერვიტუტის გარდაქმნა საადგილმამულო სერვიტუტად. შეიძლება გაუქმდეს ერთი და თავიდან დადგინდეს მეორე.
კოდექსი არ საუბრობს სერვიტუტის შეწყვეტის შესახებ, თუმცა შეიძლება ვიგულისხმოთ, რომ ამისათვის გამოიყენება სანივთო უფლების შეწყვეტისათვის დადგენილი ზოგადი წესები იმისდა მიხედვით, თუ კონკრეტულ შემთხვევაში რომელ სერვიტუტთან გვაქვს საქმე. სერვიტუტის შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველი შეიძლება იყოს მისი გამოყენების შეუძლებლობა როგორც სამართლებივ, ისე ფაქტობრივ გარემოებათა გამო; ასევე უფლებამოსილი პირის მხრიდან ინტერესის დაკარგვა, რამდენადაც ამ უფლებას სარგებელი უნდა მოჰქონდეს; ასევე დამხმარე და ძირითადი ნივთის ერთი პირის საკუთრებაში გადასვლა; ხანდაზმულობის ვადის გასვლა ხელშეშლის აღკვეთს მოთხოვნის უფლებაზე.
შესაძლებელია სერვიტუტის არა მარტო შეწყვეტა, არამედ მისი შინაარსის ცვლილება მხარეების ნების საფუძველზე.

დიმიტრი შველიძის "ოლდთაუნის საიდუმლოება – დაცემულთა შურისძიება"

მოკლედ, ჩემს მკითხველებს გამონაკლისის სახით მინდა ვაუწყო, რომ ჩემმა მეგობარმა დიმიტრი შველიძემ სასტუმრო "რივერ–საიდში" გამართა მისი მეორე წიგნის პრეზენტაცია. როგორც დამსწრე მწერლებმა განაცხადეს დიმიტრის ნაწარმოები არის ბრიტანულ სტილში დაწერილი სერიოზული ფენტეზი. აღნიშნული შეფასების ავტორია მწერალი დავით დეფი გოგიბედაშვილი.

მინდა მივულოცო ჩემს მეგობარს ეს დიდი წარმატება და ვუსურვო მომავალი წარმატებები.

მფლობელობა

მფლობელბა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით. მფლობელობის ცნება ძირითადად ორ ნიშანზე დაიყვანება.

პირველი ესაა: ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის შესაძლებლობა. ეს ბატონობა ნივთზე იურიდიული ბატონობაა და არ შეიძლება იგი ნივთის მიმართ ფიზიკურ შემხებლობამდე დავიყვანოთ. მფლობელობა რა უნდა გაიზომოს ნივთთან ასევე სივრცობრივი კავშირ-ურთიერთობით. მფლობელობაში გამოხატული ბატონობის ფაქტი ნივთის მიმართ სამართლებრივი ბატონობის გამომხატველია. მესაკუთრეს ყველა შემთხვევაში შეუძლია განახორციელოს ნივთის მიმართ არსებული უფლება, იმის მიუხედავად, თუ სად იქნება ნივთი.
მეორე ნიშანი: ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებაა. ამ შემტხვევაში არაა აუცილებელი, რომ ნება მიმართული იყოს ქონების საკუთრად ფლობისკენ.. მთავარია, მფლობელობა, იმის მიუხედავად თუ რა უფლება დგას მის უკან, მოპოვებული იყოს მფლობელის ნების გამოვლენით. იქ სადაც სუბიექტის ნება არ მონაწილეობს, იქ რც მფლობელობაა.
მფლობელი შეიძლება იყოს, როგორც მესაკუთრე ისე არამესაკუტრეც. მფლობელობა გამიჯნულია საკუთრებისაგან. მფლობელობაფაქტია და მის უკან შეიძლება არსებობდეს,როგორც სანივთო ისე სხვა უფლებები. რ. ზომის აზრით: საკუთრება ნივთზე იურიდიული ბატონობაა, მფლობელობა_ფაქტობ-რივი.
ქონებაზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელება მფლობელობის ერთადერთი ელემენტი არაა. ეს ბატონობა უნდა ხორციელდებოდეს თავისთვის და არა სხვის სასარგებლოდ. კოდექსის მიხედვით პირი, რომელიც ნივთზე ბატონობას სხვისთვის ახორციელებს არ მიიჩნევა მფლობელად. ასეტი პირი უნდა მივიჩნიოთ მჭერად, მისი დამოკიდებულება ნივთთან გარეგნულადაც შესაცნობია და იგი ემყარება მფლობელთან სოციალურ კავშირ-ურთიერთობას. მჭერს არა აქვს მფლობელობითი დაცვის უფლება, არც ფაქტობრივი ბატონობის მიმნიჭებლის მიმართ და არც მესამე პირთა მიმართ, თუმცა მას შეუძლია წინ აღუდგეს მესამე პირთა აკრძალულ თვითნებობას
რადგანაც მფლობელობა ფაქტია, სავსებით შესაძლებელია მის მიმართ ორი სხვადასხვა დონის მფლობელობა, კერძოდ: პირდაპირი და არაპირდაპირი მფლობელობა. ნივთი შესაძლებელია ერთდროულად იმყოფებოდეს, როგორც პირდაპირ ისე არაპირდაპირ მფლობელობაში. თუ მხოლოდ მესაკუთრე ფლობს ნივთს, სახეზეა პირდაპირი მფლობელობა. მაგრამ თუ ნივთის ფლობა ხდება სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, მაშინ სახეზეა როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი მფლობელობა.
მფლობელობითი კონფლიქტის დროს უპირატესობა პირდაპირ მფლობელს ენიჭება. პირდაპირი მფლობელობა დაცულია თვით არაპირდაპირი მფლობელისაგან. პირდაპირ მფლობელს უფლება აქვს ვინდიკაციური და ნეგატორული სარჩელებით დაიცვას თავი მესამე პირთა შემოტევებისაგან. თუ იგი თავის ამ უფლებას არ ან ვერ გამოიყენებს მაშინ არაპირდაპირ მფლობელს უფლება ეძლევა დამოუკიდებლად მოითხოვოს მფლობელობის დაცვა.
სამოქალოქო კოდექსი იცნობს ასევე სამართლებრივი დანაწევრების ორ შემთხვევას. პირველი როცა ერთ ნივთს რამდენიმე პირი ერთობლივად ფლობს, მაგ. თანაზიარი საკუთრება. ისინი ამ შემთხვევაში მიიჩნევიან თანამფლობელებად. და მეორე, როდესაც ერთი ნივტის ნაწილეს ფლობს რამოდენიმე პირი. მაგ. წილადი საკუთრება, ამ შემთხვევაში ისინი მიიჩნევიან ცალკეული ნაწილების მფლობელებად.
მფლობელობა ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას(156მ). მფლობელობა ყოველთვის არ წყდება ნივთზე უფლების დასრულებისთანავე. დამქირავებელი,რომელიც უკანონოდ რჩება ბინაში მოიაზრება მფლობელად.
მფლობელობა შეიძლება შეწყდეს პირის ნების საფუძველზე ისე ნების გარეშეც. ნების საფუძველზეა როდესაც პირი ნივთს გაასხვისებს ან მიატოვებს მასზე უფლებას. ნების საწინააღმდეგოდაა, როდესაც კარგავს ან პარავენ ნივთს. ამ შემთხვევაში ქურდი კია მფლობელი მაგრამ მესაკუთრეს რჩება უფლება, რაც მისი მფლობელობის არდგენის საფუძველს წარმოადგენს.
მფლობელობა მემკვიდრეებზე გადადის იმავე სახით, რა სახითაც არსებობდა იგი მამკვიდრებელთან. იმის მიუხედავად იცის თუ არა მემკვიდრემ თავისი სამემკვიდრეო უფლების შესახებ, იგი მაინც მოიაზრება სამკვიდრო მასის მფლობელად სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან.
ნივთის მფლობელის მიმარტ მოქმედებს Pრეზუმცია, რომლის ძალითაც ნივთის მფლობელი მის მესაკუთრედ ივარაუდება. ეს რომ ასე არ იყოს, სამოქალაქო ბრუნვაში შეიქმნებოდა ქაოსური მდგომარეობა. ნებისმიერი ნივთის გაყიდვისას გამყიდველი ვალდებული იქნებოდა ემტკიცებინა თავისი საკუთრების უფლება გასაყი ნივთზე. ამიტომ ბრუნვის მონაწილეს უნდა შევხედოთ არა როგორც არაკეტისინდისიერ მხარეს არამედ, როგორც კეთილსინდისიერ სუბიექტს.
ეს პრეზუმცია მოქმედებს მხოლოდ უძრავი ნივთების მიმართ. ანუ როდესაც მოძრავი ნივთია ბრუნვის ინტერესები გვაიძულებს ვენდოთ მის მფლობელს, რაც შეეხება უძრავ ნივთს, ბრუნვის ინტერესები მოითხოვს, რომ მფლობელისადმი ნდობა საჯარო რეესტრში დადასტურდეს.
ამასთანავე მფლობელობას მოკლებული ნივთის ნამდვილი მესაკუთრე უკვე აღარაა მესაკუთრე. ეს ხდება როცა ნივთი მესაკუთის ნების გარეშე გამოდის მისი ხელიდან. მაგ. მოპარეს, დაკარგა ... ამითომ ძველი მფლობელი მესაკუთრედ ივარაუდება მანამ, სანამ იგი აღნიშნული გზითდაკარგავს ქონებას. ბრუნვის ინტერესებიდან გამომდინარე საკუთრების ვარაუდისათვის მთავარია ნივთის ფლობის ფაქტი. ამიტომ ახალშეძენილი მესაკუთრის დასაცავად მარტოოდენ ფლობის ფაქტია საკმარისი და იგი მფლობელობა- წართმეულ მესაკუთრეზე კარგ მდგომარეობაშია.
კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება მივიჩნიოთ საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების შედეგად. კეთლსინდისიერია პირი, რომელიც მფლობელობას მარტლზომიერად იძენს ანუ მას გაცნობიერებული აქვს ნივთის შეძენის საფუძველთა მაეთლზომიერება. თუ შეძენა მოხდა არამართლზომიერად პირი იმ შემთხვევაში იქნება კეთილსინდისიერი მფლობელი, როდესაც მას ვერ მოვთხოვთ გაეცნობიერებია ნივთის მფლობელობის საფუძველთა ხარვეზიანობა. იგი იქნება უკანონო, მაგრამ კეთილსინდისიერი მფლობელი. ასევე მფლობელობა არამართლზომიერიც რომ იყოს იგი მიიჩნევა კეთილსინდისიერ მფლობელად იმ სემთხვევაში თუ საქმიან ურთიერთობებში გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე მას ასეთად მივიჩნევთ.
კეთილსინდისიერიმფლობელის ინტერესები დაცულია, თუ მას ჩამოერთვა მფლობელობა, იგი უფლებამოსილია მოსთხოვოს ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება.(160მ). კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ ნივთის უკან გამოთხოვა დამოკიდებულია იმაზე, თუ ახალი მფლობელი რა დონის მფლობელია. თუ ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება მაშინ ნივთის გამოთხოვა დამოკიდებულია იმაზე თუ რა გზით შეიძინა უკეთესმა მფლობელმა მფლობელობა. უკეთესი მფლობელობის უფლების მქონე მფლობელიდან პირი მაშინ დაიბრუნებს მფლობელობას, თუ მან ნივთი შეიძინა არაკანონიერი გზით. იმ შემთხვევაში თუ მფლობელს ნივთი არ ჩამოერთმევა, მაგრამ სხვაგვარად შეეშლება ხელი მფლობელობის განხორციელებაში, მას მესაკუთრის მსგავსად შეუძლია ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა. თუ დამრღვევის მიმართ წაყენებული პრეტენზიები შედეგს არ გამოიღებს, მფლობელს შეუძლია ნეგატორული სარჩელით სასამარტლოს მიმართოს და მოითხოვოს ხელშეშლით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, თუ ასეთი სახეზეა. ზიანის ანაზღაურების ეს წესი გამიყენება მაშინაც, როცა შეუძლებელია ხელის შეშლის აღკვეთის მოთხოვნა. მაგ. სამეზობლო თმენის ვალდებულების მიმართ.
მართლზომიერ მფლობელად ითვლება ყველა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. მართლზომიერი მფლობელები დაცულნი არიან თვით იმათი თავნებობისგანაც, ვისგანაც მიღებული აქვთ მფლობელობა. ამიტომ დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. ამავე დროს მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში მის კუთვნილებად ითვლება ნივთისა და უფლების ნაყოფი. ეს წესი ეხება ასევე პირდაპირი მფლობელის ურთიერთობას არაპირდაპირ მფლობელთან. მაგ. გამირავებელი ვერ მოსთხოვს დამქირავებელს ბინის დაცლას ქირავნობის ვადის გასვლამდე.
კეთილსინდისიერი მფლობელი,რომელსაც თავიდანვე რა ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ეს უფლება უფლებამოსილ პირს. ამასთანავე კეთილსინდისიერ მფლობელს უფლება აქვს ისარგებლოს ნივთისა და უფლების ნაყოფით მანამ უფლებამოსილი პირი არ წაუყენებს პრეტენზიას, ამ დროიდან მოყოლებული უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის ნივთისა და უფლების ნაყოფიც.
მართალია კეთილსინდისიერ მფლობელს ერთმევა ნივთი მაგრამ ეს არ ხდება უპირობოდ, მას შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არაა კომპენსირებული ამ ნივთის სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. იგივე წესი მოქმედებს ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა(163.2მ). თუ უფლებამოსილი პირი არ შეასრულებს თავის ვალდებულებებს, მაშინ კეთილსნდისიერ მფლობელს უფლება აქვს უარი თქვას ნივთის დაბრუნებაზე, ვიდრე მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება. რაც შეეხება არაკეთილინდისიერ მფლობელს იგი არამატო ვალდებულია ნივთი დააბრუნოს, არამედ ვალდებულია დააბრუნოს ნივთის ნაყოფიც. მან უნდა აანაზღაუროს ის ნაყოფი რომელიც ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული გაუმჯობესებანი მას მხოლოდ მაშინ შეუძლია მოითხოვოს როცა ამას უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად.

საკუთრების ხანდაზმულობით შეძენა

თუ პირი მოძრავ ნივთს ფლობს როორც საკუთარს 5 წლის განმავლობაში, მაშინ იგი მასზე მიპოვებს საკუთრებას(165.1მ). მფლობელობითი ხანდაზმულობა გამოიყენება ორ შემთხვევაში : როცა ცდომილებით მოხდა საკუთრების შეძენა და როცა დავიწყებულ_გაურკვეველია საკუთების მდგომარეობა. მფლობელობითი ხანდაზმულობის საფუძველზე საკუთრების უფლების შესაძენად აუცილებელია არსებობდეს 3 პირობა: 1) ნივთის ფლობა როგორც საკუთარისა. 2) ნივთის ფლობა კეთილსინდისიერად 3)ნივთის ფლობა კანონით განსაზღვრული დროის განმავლობაში.
არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა გამორიცხავს საკუთრების ხანდაზმულობის შეძენას. თუ პირი თავიდან კეთილსინდისიერი იყო თავისი მფლობელობის მიმართ და ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე გაიგო, რომ ნივთი მას არ ეკუთვნის, ვერ გახდება საკუთრების მფლობელი. ხოლო თუ პირმა 5 წლის განმავლობაში არ იცის მფლობელობის არამარტლზომიერების შესახებ მას უფლება აქვს მოიპოვოს საკუთრება ნივთზე.
თუ პირი ნივთს ფლობდა გარკვეული დროის დასაწყისსა და ბოლოს , მაშინ მის სასრგებლოდ მოქმედებს პრეზუმცია რომ იგი ამ ნივთს ფლობდა მთელი ამ დროის განმავლობაში. ეს ასე მხოლოდ საეჭვოობისას ივარაუდება. მაგრამ თუ ვინმე დაამტკიცებს საპირისპიროს მაშინ მფლობელობა ვერ ჩაითვლება უწყვეტად.
თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მასზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას. თუ რეგისტრაცია არსებობდა 15 წლის განმვლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი მას Fფლობდა როგორც საკუთარს. უძრავი მიწის ნაკვეთის მფლობელი მესაკუთრე რომ გახდეს საჭიროა იგი რეგისტრირებული იყოს საჯარო რეესტრში.

საკუთრება

საკუთრების შინაარსი

საკუთრების უფლებას სამოქალაქო კოდექსი განმარტავს, როგორც ნივთის მფლობელობის, სარგებლობისა, და განკარგვის უფლებამოსილებათა ერთიანობას. საკუთრება მოიაზრება თავისი პოზიტიური და ნეგატიური მდგომარეობით. პოზიტიურ შინაარსში იგულისხმება მესსაკუთრის ნივთთან ურთიერთობა, რაც საკუთრების სტატიკური მდგომარეობის გამომხატველია. აქ ხაზი ესმება საკუთრების მოხმარებით, დანიშნულებით მდგომარეობას. ნეგატიურ შინაარსში კი იგულისხმება ნივთის თაობაზე პირთა შორის ურთიერთობა, რასაც აბსოლუტური ურთიერთობა ჰქვია. ეს ნიშნავს იმას, რომ ყველა მესამე პირი ვალდებულია თავი შეიკავოს სხვისი საკუთრების დარღვევისაგან.
მესაკუთრის უფლებამოსილებებიც შეზღუდულია ან კანონით ან ხელშეკრულებით. სწორედ ამას გულისხმობს კოდექსის ნორმა: “მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას (მ.170.1).”
მესაკუთრეს ეკრძალება თავისი უფლების ბოროტად გამოყენება (შიკანა), რაც გულისხმობს ისეთ ქმედებას, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არაა გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესების უპირატესობა და მოქმედების აუცილებლობა. სამოქალაქო სამართალი ვერ ითმენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ისეთი სიტუაცია იქმნება, რომ მოვალეობა თვით უფლებაშია ჩადებული, თუმცა დოქტრინის მიხედვით უფლების ბოროტად გამოყენება უფლების ფარგლებიდან გამოდის და ეს უფლების გარეშე მოქმედებაა. შიკანა იწყება იქ, სადაც უფლება იწყება ზიანის მიყენების, დელიქტის იარაღად.
სარგებლობის უფლება სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით არის უფლება ისარგებლო ან არ ისარგებლო ნივთით. თუმცა კანონი ითვალისწინებს გამონაკლის შემთხვევებსაც, როდესაც მესაკუთრეს შეიძლება დაეკისროს ნივთით სარგებლობის ან მოვლისა და შენახვის ვალდებულება, თუ ამ ნივთის გამოუყენებლობა ან მოუვლელობა ხელყოფს საზოგადო ინტერესებს. ამას მაშინ ექნება ადგილი, როცა საკუთრების ობიექტი განსაკუთრებული სოციალური, კულტურული ფასეულობაა. თუ მესაკუთრე თავად ვერ/არ ახორციელებს ასეთ ვალდებულებას, მას შეიძლება დაევალოს შესაბამისი სასყიდლით ნივთის სხვა პირისათვის სარგებლობაში გადაცემა.
ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი არის ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია ამ ნივთის, ან ამ ნაწილის განადგურების, ან მათი დანიშნულების დაკარგვის გარეშე, იგი ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში (მ.150.1). შესაბამისად, ნივთზე საკუთრების უფლება ვრცელდება ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილებზედაც (მ.171).

მესაკუთრის უფლების დაცვა ხდება ვინდიკაციური (მ.172.1) და ნეგატორული (მ.172.2) სარჩელებით. ამ სარჩელებს მესაკუთრე მიმართავს, როცა შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა. ვინდიკაციური სარჩელი გამოიყენება, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ნივთის ვინდიცირება სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მის გამოთხოვას გულისხმობს. როცა ნივთი მესაკუთრის ხელიდან მისი ნების გარეშე გამოდის, მას შეუძლია ნებისმიერ პირს (მ.შ. კეთილსინდისიერ შემძენს) გამოსთხოვოს ნივთი და ეს უკანასკნელი ვალდებულია დააბრუნოს იგი. აუცილებელია, რომ პირს, რომლისგანაც მესაკუთრე ნივთს ითხოვს, არ ჰქონდეს მფლობელობის უფლება (მაგალითად, მოქირავნე, მთხოვებელი და ა.შ.). ნეგატორული სარჩელი გამოიყენება, როცა მესაკუთრე კვლავაც ნივთის მფლობელია, მაგრამ სხვისი უკანონო მოქმედების გამო ხელი ეშლება საკუთრების გამოყენებაში. ამ შემთხვევაში მას შეუძლია ხელისშემშლელს მოსთხოვოს ასეთი მოქმედების აღკვეთა. და თუ მოთხოვნის შემდეგაც გაგრძელდა ხელშეშლა, მესაკუთრეს შეუძლია მოქმედების აღსაკვეთად სასამართლოს მიმართოს.
დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით უძრავ ნივთზე ნეგატორული სარჩელის გამოყენების სპეციალური წესი არსებობს: თუ ხდება უძრავ ნივთზე საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელისშემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, შესაბამისი სამართალდამცავი ორგანოსაგან, კანონით დადგენილი საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის გზით, გარდა სავარაუდო ხელმყოფის მიერ უძრავ ნივთზე საკუთრების, მართლზომიერი მფლობელობის ან/და სარგებლობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის წარდგენის შემთხვევისა (მ.172.3). ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე არაა ვალდებული პირდაპირ სასამართლოს მიმართოს და უფრო მარტივი პროცედურებით შეუძლია აღკვეთოს უკანონო ხელშეშლა. სამართალდამცავ ორგანოებს წარედგინება საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი და ხელისშემშლელს არ აქვს უძრავ ნივთზე საკუთრების, მართლზომიერი მფლობელობის ან/და სარგებლობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი, სამართალდამცავი ორგანოები აღკვეთენ მისი მხრიდან ხელყოფას. ხოლო თუ მას ასეთი დოკუმენტები გააჩნია, მაშინ საქმეში სასამართლო ერევა.

საერთო საკუთრება არაა საკუთრების რაიმე ფორმა. იგი წარმოიშობა როგორც კანონის, ისე გარიგების საფუძველზე. საერთო საკუთრება შეიძლება იყოს წილადი, როდესაც თითოეულ თანამესაკუთრეს გარკვეული წილი გააჩნია საერთო საკუთრებაში ან საზიარო, როდესაც თითოეული თანამესაკუთრის უფლება ვრცელდება მთელს ქონებაზე. როგორი იქნება საერთო საკუთრება განისაზღვრება არა იმდენად მხარეთა ნების საფუძველზე, არამედ საკუთრების ობიექტის თავისებურებებიდან. თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო (მ.173. ნ.1 წ.2). ეს შეიძლება გააკეთოს ნებისმიერმა თანამესაკუთრემ, ან ასეთი მოთხოვნა მინდობილი ჰქონდეს საერთო საკუთრების მართვის ორგანოებს. კოდექსი ითვალისწინებს საერთო საკუთრების დაცვის შესაძლებლობებსაც: ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ (მ.173. ნ.1 წ.3). მართალია კოდექსი, ამ მხრივ, მხოლოდ ვინდიკაციურ სარჩელს ახსენებს, მაგრამ სავარაუდოა, რომ ნეგატორული სარჩელიც იგულისხმება. მთავარი ისაა, რომ საკუთრების დაცვა ხდება ყველა მესაკუთრის ინტერესების სასარგებლოდ.
საერთო საკუთრების სარგებლობა და განკარგვა ხდება კანონით დადგენილი წესით ან თანამესაკუთრეთა ურთიერთშეთანხმებით. ასე, მაგალითად, საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთი თანამესაკუთრეებთან შეთანხმების საფუძველზე შეიძლება დაგირავდეს ან უფლებრივად დაიტვირთოს ერთ-ერთი მესაკუთრის სასარგებლოდ და მისი ინტერესებისათვის (მ.173.2). ამ შემთხვევაში დამგირავებელია ყველა თანამესაკუთრე ერთდროულად.
საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის შენახვისა და მოვლის ხარჯები თანამესაკუთრეებს ეკისრებათ თანაბრად, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული (მ.173.3). მართალია, საერთო საკუთრების მოვლა-პატრონობა ერთობლივად ხორციელდება, მაგრამ თანამესაკუთრეს უფლება აქვს ცალკეულ შემთხვევებში დამოუკიდებლად განახორციელოს ეს უფლებამოსილება.
მოქმედი კოდექსის თანახმად, საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება შეიძლება განისაზღვროს მხარეთა შეთანხმებით (მ.173.4). უპირატესი შესყიდვის უფლება გულისხმობს იმას, რომ თუ თანამესაკუთრე მოინდომებს ნივთის გასხვისებას, ვიდრე მესამე პირს შესთავაზებდეს ყიდვას, მანამდე დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს თანამესაკუთრეს ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსი და ვადასაც ნიშნავს, რა დროშიც თანამესაკუთრეს შეუძლია შეიძინოს ნივთი. თუ ეს უკანასკნელი თანახმაა პირობებზე, მაშინ იდება ნასყიდობის ხელშეკრულება. წინააღმდეგ შემთხვევაში უპირატესი შესყიდვის უფლება ქარწყლდება და გამყიდველს შეუძლია სხვა პირს მიჰყიდოს ნივთი.
თუ უპირატესი შესყიდვის უფლება აქვს რამდენიმე პირს, გამყიდველი არჩევს ერთ-ერთს, რომელსაც მიჰყიდის ნივთს. უპირატესი შესყიდვის უფლება არ მოქმედებს წილის საჯარო ვაჭრობის გზით (მაგალითად, აუქციონზე) გასხვისების შემთხვევაში.
უპირატესი შესყიდვის უფლება გარკვეულწილად ზღუდავს სახელშეკრულებო თავისუფლებას, ამიტომ მოქმედმა კოდექსმა დაადგინა, რომ ეს უფლება შეიძლება მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვროს.

მოთხოვნის უზრუნველყოფის სამართალი

ივანე აბაშიძე



გირავნობა. სახელშეკრულებო ბოჭვა არ ნიშნავს მხარის ნებაზე ზეწოლას ან რაიმე სახის ზემოქმედებას, არამედ ეს ბოჭვა არსებობს უკვე დადებული ხელშეკრულების ფარგლებში და არა წინასწარი ნების გამოვლენისას. სანივთო გარიგებისათვის მართალია დაწესებულია მთელი რიგი იმპერატიული დანაწესები, თუმცა მისი მთავარი მახასიათებლი მაინც ისაა, რომ მისი განხორციელება დამოკიდებულია მხარეთა ნებაზე.
სანივთო ურთიერთობის, უფლების წინაშე ვალდებულია ყველა პირი. მხარეთა ნება სანივთო გარიგებისათვის აუცილებლად უნდა იყოს გამოხატული, მაგრამ კანონის ფარგლებში.
მოთხოვნის უზრუნველყოფის სამართალზე საუბრისას განსახილევლია 2 სახის გარიგება ესენია: გირაო და იპოთეკა, მათ განსახორცილებლად აუცილებელია მხარეთა ნება.
254-285 მმ. სამოქალაქო კოდექსში უკვაშირდება სწორედ გირავნობა. იგი ადრეც არსებობდა, რომის სამართალში, ძველად საქართველოში მას წინდს უწოდებდნენ. იგი ყოველთვის წარმოადგენდა კრედიტორის მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას.
გირავნობა აქცესორულია ანუ თანმდევი ხასიათისაა.
254 მ. _ გირავნობის ცნება. გირავნობის სუბიექტებია: მოვალე, მესამე პირი, კრედიტორი, მოგირავნე, დამგირავებელი. ურთიერთობა საგბრძნობლად მარტივდება, როცა სახეზეა მხოლოდ დამგირავებელი და მოგირავნე. მოვალე შესაძლოა იყოს არა კრედიტორის, არამედ დამგირავებლის მოვალე, მესამე პირი შეიძლება იყოს ისეთი პირი, რომელსაც რაიმე სახით შეეხება გარკვეული სამართლებრივი შედეგები. გირავნობის საგანი შეიძლება იყოს მოძრავი ნივთი ან სხვა არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე , რომელთა მესამე პირებისათვის გადაცემა შესაძლებელია. აღნიშნული გამომდინარეობს 147 მუხლიდან, რომელიც ქონებას განმარტავს. ანუ გირავნობის საგანი შესაძლოა იყოს ნებისმიერი ის საგანი, რომელთა ფლობა , სარგებლობა და განკარგვაც შეუძლიათ მესამე პირებს, რომელთა შეძენა ასევე თავისუფლად დაიშვება. 147მ-დან გამომდინარე გირავნობის საგანია მოძრავი ნივთები და აგრეთვე არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე. არ შეიძლება პასპორტის, ცეცხლსასროლი იარაღის, ნარკოტიკების დაგირავება.
სიახლე გირავნობის სამართალში, რომ კრედიტორს შუძლია გირავნობით დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა, თუ ვალდებულება არ სრულდება, ამ მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ მას შეუძლია გირავნობის საგნის რეალიზაცია ან საკუთრებაში მიღება. აღსანიშნია, რომ აქ მოვალის ნებას აღარანაირი მნიშვნელობა აღარ ენიჭება. (254 მ.)
გირავნობა შეიძლება მიმართული იყოს სამომავლო მოთხოვნებზე _ 254 მ. როცა დამგირავებელს ყავს რამდენიმე კრედიტორი, მოგირავნეს აქვს თავისი მოთხოვნის უპირატესი დაკმაყოფილების უფლება. როცა არსებობს სახელშეკრულებო და კანონისმიერი გირავნობა, რიგითობის გადაწყვეტისას უპირატესობა ენიჭება კანონისმიერ გირავნობას და უპირატესობა მიენიჭება მას, მიუხედავდ იმისა, რომ სახელშეკრულებო გირავნობისას არსებობს სანივთო გარიგება.
254 V მუხლი _ შემდგომში შეძენილი ქონება შესაძლოა გახდეს გირავნობის საგანი. ამ დროს იგი გირავნობის საგანი ხდება შეძენისთანავე.
არსებობს მფლობელობითი და რეგისტრირებული გირავნობა. 257 მ. მფლობელობითი გირავნობის წარმოშობისათვის აუცილებლია მხარეთა შეთანხმება და ნივთის გადაცემა, რეგისტირებული გირავნობისათვის აუცილებელია მხარეთა შეთანხმება და რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. მფლობელობითი გირავნობისათვის აუცილებლი არაა წერილობითი შეთანხმება, ხოლო რეგისტრირებულისათვის აუცილებლია. აღნიშნული დათქმის რეკვიზიტებია: აუცილებლად მიეთითოს ის თანხა, რომლის ფარგლებშიც უნდა დაკმაყოფილდეს მოთხოვნა (გირავნობის ფარგლები). 256 მ. =>>როგორც ძირითადი, ასევე დამატებითი მოთხოვნებიც შეიძლება გირავნობის ფარგლებმა მოიცვას, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
გირავნობის უფლება ნაყოფზე _ თუკი მხარეები მის მიღებაზე შეთანხმდებიან აღნიშნული დასაშვებია.
მოთხოვნებისა და ფასიანი ქაღალდების დაგირავება _ იდება წერილობითი ფორმის გარიგებით (შესაძლოა სანოტარო წესით დამოწმებაც) და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება. მოვალეს უნდა ეცნობს _ წერილობით, მოთხოვნის დაგირავების შესახებ.
გირავნობის სუბიექტების უფლებები და მოვალეობები. გირავნობის საგნის და უფლებების ტრანსფორმაცია. უფლების ტრანსფორმაცია მაშინაა, როცა სახეზეა სუროგაცია , ხოლო საგნის ტრანსფორმაციაა, როცა ხდება საგნის გადამუშავება, შერწყმა. რაც შეეხება მოვალეობებს აღსანიშნია ის, რომ დამგირავებელი ვალდებულია დააზღვიოს გირავნობის საგანი მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ეს გათვალისწინებულია კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით. აგრეთვე უპირველესია ნივთის სათანადო მოვლისა და შენახვის ვალდებულება. ეს ვალდებულებანი რეგისტრირებული გირავნობის დროს ეკისრება დამგირავებელს, მფლობელობითი გირავნობის დროს კი მოგირავნეს, რადგან ნივთი მასთან იმყოფება. უპირველესი უფლება კი ისაა, რომ მას შეუძლია სარგებელი მიიღოს გირავნობის საგნიდან, მფლობელობითი გირავნობის დროს კი მოგირავნეს. 262 II მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ მიღებული სარგებელი უნდა ჩაითვალოს უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ანგარიშში.
მოგირავნის უფლებაა აგრეთვე ნივთის შენახვის გამო გაწეული ხარჯების ანაზღაურება დამგირავებლისგან _ აქ განირჩევა მხოლოდ აუცილებლი ხარჯების ანაზღაურება. ჩვეულებრივი ხარჯები არ ანაზღაურდება. თუ დამგირავებელი სათანადოდ არ ინახვას ნივთს, მოგირავნეს შეუძლია გირავნობის საგნის მისთვის ან მესამე პირისათვის გადაცემის მოთხოვნის წამოყენება.
გირავნობის ერთ-ერთი ფორმაა ლომბარდში დაგირავება =>> მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით=>> და ლომბარდის მფლობელის მფლობელობაში გადადის ნივთი _ 260 მ.
260 I მუხლი _ დალომბარდებული ნივთის რეალიზაცია _ აქ სიახლეა ის, რომ კრედიტორის (ლომბარდის) მოთხოვნა წყდება იმ შემთხვევაში, თუ გირავნობის საგნის რეალიზაცია სრულად ვერ დაფარავს მის მოთხოვნებს.
მოთხოვნების და ფასიანი ქაღალდების დაგირავების წესი _ 259 მ _ წერილობითი ფორმა გარიგებისათვის აუცილებლია და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. თუ მოხდა სანოტარო წესით დამოწმება, სავალდებულო ხდება რეგისტრირებული გირავნობისათვის აუცილებელი წესები.
მოთხოვნის დათმობა. სასამართლო პრაქტიკაში ხშირად ხდება სესხის დროს გამსესხებლის მიერ, მსესხებლის მიმართ მოთხოვნის დათმობა. თუ კრედიტორს გააჩნია მოთხოვნა შეიძლება მოხდეს ამ მოთხოვნის დაგირავება. ფასიანი ქაღალდების დაგირავება რეგულირდება ფასიანი ქაღალდების შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად.
ვიდრე მოვალეს ეცნობება მოთხოვნის დაგირავების შესახებ, მას შეუძლია შეასრულოს ვალდებულება მოთხოვნის თავდაპირველი მფლობელის წინაშე, ამ დროს ხდება ერთი საინტერესო სამართლებრივი ცვლილება, ხდება სუროგაცია და მოთხოვნას ენაცვლება შესრულება.
264 მ. სუროგაცია ამ დროს ხდება გარიგების საგნის ჩანაცვლება სუროგატით. გირავნობის ვადის გასვლამდე მოვალე ასრულებს თავის ვალდებულებას ანუ სუროგაცია ხდება და გირავნობის საგნის ტრანსფორმაციის შედეგად მოთხოვნის ადგილს იკავებს შესრულება. თუ გირავნობის საგანი იცვლება სხვა საგნით, ანაზღაურებით _ აქაც ადგილი გვექნება სუროგაციასთან (271 მუხლიდან საინტერსოა ის, რომ ამ დროს წყდება გირავნობის უფლება და არა ძირითადი მოთხოვნა, რაც ლოგიკურია საგნის ცვლილების გამო (სუროგაცია)).
267 მუხლი _ მოვალე ვალდებულია მოახდინოს დაღუპული გირავნობის საგნის ჩანაცვლება ახალი საგნით. თუნდაც იგი დაუძლეველი ძალის გამო დაიღუპოს. 265 მ. გირავნობის საგნის შეცვლით, შერწყმით, გადამუშავებისას როგორც წესი გირავნობის უფლება წყდება (შეადარე სსკ 196 მუხლს.)
გირავნობის წარმოშობისათვის აუცილებელია სანივთო გარიგება და ნივთის მფლობელობაში გადასვლა ან რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. E სანივთო გარიგება ( + მხარეთა ნება) აუცილებელია, თუ საქმე არ გვაქვს კანონისმიერ გირავნობასთან.
გირავნობის საგნის რეალიზაცია. რიგითობა. 279 მ. ვალდებულებაა 86შეტყობინება სხვა მოვალეებისათვის. შესაძლოა რეალიზაცია არ მოხდინოს რიგით პირველმა მოგირავნემ. გირავნობის საგანი რჩება წინა მოგირავნის უფლების ფარგლებში გირავნობით დატვირთული.
282 მ. 2 კვირით ადრე დამგირავებლისა და სხვა მოგირავნის გაფრთხილება _ ფორმა სავალდებულოა. თუკი შეტყობინება არ მოხდება ბათილი იქნება გირავნობის საგნის რეალიზაცია. შესაძლოა რეალიზაციის წარმოება წინასწარი შეტყობინების გარეშეც, როცა ნივთი მალფუჭებადია ან მისი ფასი აუცილებლად დაეცემა.
გირავნობის საგნის რეალიზაცია შეიძლება მოხდინოს თვით მოგირავნემ. მან ნივთი უნდა გაასხვისოს სამართლიან და გონივრულ ფასში.
285 მ _ არასწორი რეალიზაციისას კეთილსინდისიერების საკითხი გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენს.
ანგარიში გირავნობის საგნის რეალიზაციის შესახებ უნდა განმხორციელოს მისმა რეალურად გამსხვისებელმა.
260 დამატებითი მუხლი ითვალისწინებს საკუთრებაში პირდაპირ გადასვლას, ანუ ეს არის მოგირავნის დაკმაყოფილების წესი.


იპოთეკა. იგი მსგავსია გირავნობისა, თუმცა განსხვავებაა ობიექტში. მისი ობიექტია უძრავი ქონება. ერთ-ერთი მხარეა იპოთეკარი , ასევე მოვალე, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე, მესამე პირები რომელთა ინტერესებსაც შეიძლება ითვალისწინებდეს შეიძლება შეეხოს იპოთეკის გარიგება.
იპოთეკის გარიგების დასადებად აუცილებლია მხარეთა თავისუფალი ნება და მისი გამოხატვა იმ ფარგლებში, რასაც კანონმდებელი გვაძლევს.
იპოთეკა აქცესორული ხასიათისაა, იგი არსებობს მოთხოვნასთან ერთად. გამონაკლისია 286 II მუხლი სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებული იპოთეკა.
295 მ. კიდევ ერთხელ მკაფიოდ ჩანს იპოთეკის აქცესორული ხასიათი – იგი თანმდევია, არ არსებობს მოთხოვნა, არ არსებობს იპოთეკა. სამომავლო და პირობითი გარიგების დროს იპოთეკა არსებობს შეთანხმების მომენტიდან, თუმცა იგი ინარჩუნებს აქცესორულ ხასითს.
286 III მუხლი იპოთეკის საგნის შეცვლისას, არ არის აუცილებლი პირადი მოვალის საქმის კურსში ჩაყენება, თუმცა უნდა იცოდეს მესაკუთრემ. იპოთეკის წარმოშობის საკითხი _ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით, ესაა რეგისტრაციის კონსტიტუციური მნიშვნელობა. რეგისტრაციისათვის აუცილებლია მხარეთა შეათანხმება 288-289 მუხლების
კიდევ ერთხელ, იპოთეკის წარმოშობის საფუძველია საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია 289 მ, ამჟამად 311 დამატებითი მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ აღარაა საჭირო სანოტარო ფორმა.
სიახლეა იპოთეკის მოწმობა _ მოქმედებს მხარეების შეთანხმებით, თუკი იქნება, საჭიროა მისი სანოტარო წესით დამოწმება. დღევანდელი დატვირთვით იპოთეკის მოწმობა ფასიანი ქაღალდის როლს ასრულებს. იპოთეკის მოწმობის რეკვიზიტებია: მხარეების დასახელება, მისამართი, იპოთეკის საგანი, იპოთეკის მოწმობის სარეგისტრაციო კოდი, აგრეთვე ვადა.
იპოთეკის მოწმობის ნამდვილობა მოწმდება საჯარო რეესტრის ბეჭდით. პრეზუმფცია _ ვიდრე არ დადასტურდება საწინააღმდეგო, იპ. მოწმობის ფაქტობრივი მფლობელი ითვლება იპოთეკარად _ 289 მესამე დამატებითი მუხლი.
უზრუნველყოფის მოთხოვნის შესრულება დაიშვება იპ. მოწმობის წარმოდგენისას, როგორც კი ვალდებულება შესრულდება მოწმობა უკან უნდა იქნეს დაბრუნებული.
თუ მოხდა იპოთეკის უზრუნველყოფა მოთხოვნის დათმობა, გადამცემის ხელმოწერა გადაცემაზე _ უნდა დამოწმდეს ნოტარიულად. შესაძლებლია აუქციონზე გასხვისებაც, თუმცა ვინც გაასხვისა მისი ხელმოწერა ნოტარიულად უნდა დამოწმდეს. იპ. მოწმობის გასხვისების აკრძალვა ბათილია. გადაცემის შესახებ გამსხვისებელმა უნდა აცნობოს მოვალეს. შესაძლებლია იპოთეკის მოწმობის ძალადაკარგულად გამოცხადებაც და შესაძლებელია მისი აღდგენა გამოწვევითი წარმოების დროს.
იპოთეკის მოწმობის გაუქმების ორი გზა: როცა ვალდებულება სრულდება და როცა პირი უძრავი ქონების მესაკუთრეს დაუბრუნებს მოწმობას. იპოთეკის მოწმობის გაუქმება უნდა აღირიცხოს საჯარო რეესტრში.
იპოთეკის ფარგლები: საიპოთეკო ურთიერთობა უფლებებს წარმოშობს იმ მოთხოვნაზე, რომელიც უზრუნველყოფილია იპოთეკით. იგი არ ვრცელდება უძრავი ნივთების ნაყოფზე. უძრავი ნივთიდან შესაძლოდ მომდინარე სარგებელზე არ ვრცელდება იპოთეკა, თუ მხარეები სხვა რამეზე არ შეთანხმდებიან. თუ მხარეები შეთანხმდებიან, რომ იპოთეკა ვრცელდება სარგებელზეც, ჩაითვლება იგი ვალის მოთხოვნის ანგარიშში.
იპოთეკით დატვირთული ნივთის მოვლის მოვალეობა. მესაკუთრე ვალდებულია მოუაროს იპ. დატვირთულ ნივთს. ნივთი რჩება რა მესაკუთრესთან, მან მას ისე უნდა მოუაროს, როგორც აქამდე უვლიდა _ რათა საფრთხე არ შუქმნას იპოთეკის მიზნებს. მისი ღირებულება იმდენივე უნდა იყოს რამდენიც იპოთეკის დასაწყისში. ამ ვალდებულების შეუსრულებლობისას კრედიტორს უფლება აქვს მოითხოვის საფრთხის აღკვეთა.
თუ ნივთი დაზღვეულია _ 294 II მუხლი – შესაძლოა არ მოხდეს მესაკუთრისათვის თანხის გადახდა, თუ არსებობს ეჭვი, რომ ეს თანხა შეიძლება არ იყოს გამოყენებული იპოთეკით დატვირთული ნივთის აღსადგენად. შეიძლება ნივთი სასამართლოს ძალით ჩამოერთვას მესაკუთრეს და სამართავად გადაეცეს კრედიტორს (მტკიცების ტვირთი კრედიტორზეა). დათქმა, არ გამოყენების შესახებ იპოთეკის ობიექტის მიმართ არის ბათილი, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული_ მხარეები ვერაფერზე ვერ შეთანხმდებიან ამ კონკრეტულ მომენტში.
რეალიზაციისას მოვალის თანხმობა საჭირო არ არის. იპოთეკის ფარგლები უძრავი ნივთის ნაყოფზე ვრცელდება იპოთეკის რეალიზაციის ან აუქციონის დროს.
300 III მუხლი _ თუნდაც მთლიანდ არ ფარავდეს ნივთის ღირებულება მოთხოვნას, იგი მაინც დაკმაყოფილებულად ჩაითვლება, თუ მხარეები სხვა რამეზე არ შეთანხმებულან.
295 მ. უფლების გადაცემა იმ მოთხოვნაზე, რომელიც უზრუნველყოფილია იპოთეკით _ აქცესორულობა _ მოთხოვნისა და იპოთეკის გადაცემა მხოლოდ ერთდროულადა და ერთადაა შესაძლებელი. როცა ხდება იპოთეკის მოწმობის გადაცემა, ეს ნიშნავს მოთხოვნის გადაცემას. იგი ერთ ეგზემპლარად არსებობს და ინახება იპოთეკართან, რასაც ნოტარიულად დამოწმება სჭირდება. მოთხოვნის დათმობის დროს, თუ მოვალემ არაფერი იცოდა, მაშინ შესრულება მას უნდა ათავისუფლებდეს ახალი კრედიტორის წინაშე ვალდებულებისაგნ.
საიპოთეკო ურთიერთობებში სუბიექტთა მოვალეობანი და უფლებები. კლასიკურად ხდება საიპოთეკო ურთიერთობა როცა სახეზეა იპოთეკარი და მოვალე, თუმცა შეიძლება სხვა პირის ქონებაც დაიტვირთოს და იქნებიან სახეზე იპოთეკარი, მოვალე, მესაკუთრე უძრავი ნივთისა და იშვიათად მესამე პირი, რომლის ინტერსებიც ეხება საიპოთეკო ურთიერთობას.
იპოთეკის გაქარწყლება. როცა იპოთეკარი და მესაკუთრე ერთიდაიგივე პირია.
იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახეები: პირის საკუთრებაში გადასვლა ან რეალიზაცია 300 მ. საკუთრებაში მხოლოდ მაშინ გადავა, როცა ეს პირდაპირ ხელშეკრულებაშია გათვალისწინებული. მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია, თუნდაც იპოთეკის საგნის ღირებულება არ ფარავდეს მოთხოვნის ღირებულებას თუ მხარეების სხვა რამეზე არ შეთანხმდებიან.
ვალდებულებით სამართალში, როცა იპოთეკის საგანს ემუქრება რაიმე საფრთხე, კრედიტორს შეუძლია ვადამოუსვლელი მოთხოვნის შესრულების მოთხოვნის წამოყენება, ან რეალიზაცია ან საკუთრებაში გადაცემა.
აუქციონზე იპოთეკის საგანი განიხილება როგორც საწესდებო კაპიტალი აუქციონისათვის. აუცილებლია შეტყობინება აუქციონის შესახებ რეესტრში შეყვანილი პირებისათვის. აუქციონი არ შედგება მანამ, სანამ სახეზეა მის წინააღმდეგ შესაგებელი სასამართლოში. იძულებითი აუქციონის გამართვისას ნაყოფი რჩება მის მესაკუთრეს. აუქციონი უქმდება განცხადების უკან გამოტანისას და წყდება თუ აუქციონის გამართვამდე ვალდებულება შესრულდება.
ფასის განსაზღვრა. ძირითადად ფასს როცა ვთავაზობთ, ვითხოვთ გარკვეულ საბანკო გარანტიას.
თუკი მეორე აუქციონზეც არ მოხდება რეალიზაცია, ან საკუთრებაში გადავა, ან გაიმართება მესამე აუქციონი, რომელიც ისე უნდა ჩატარდეს, რომ ნივთი აუცილებლად გაიყიდოს.

სამართალი და სამართლიანობა

ივანე აბაშიძე


სამართალი და სამართლიანობა:
საზოგადოების აზრი თუ კანონმდებლის ნება?!


შესავალი

„საქართველოს მოქალაქენი, რომელთა ურყევი ნებაა დაამკვიდრონ
დემოკრატიული საზოგადოებრივი წესწყობილება, ეკონომიკური თავისუფლება, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო, უზრუნველყონ ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებანი და თავისუფლებანი, განამტკიცონ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა და სხვა ხალხებთან მშვიდობიანი ურთიერთობა, ეყრდნობიან რა ქართველი ერის მრავალსაუკუნოვანი სახელმწიფოებრიობის ტრადიციებსა და საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს,
საქვეყნოდ აცხადებენ ამ კონსტიტუციას.“
საქართველოს კონსტიტუციის პრეამბულაში განმტკიცებული სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი, ის უმნიშვნელოვანესი განაცხადია, რომელსაც ქვეყანა და მის სათავეში მყოფი ნებისმიერი ხელისუფალი უპირველეს და უმთავრეს ამოცანად უნდა ისახავდეს. ამ სტატიაში მიმოხილულია სამართლისა და სამართლიანობის ურთიერთმიმართების პრობლემა და სოციალური თეორიების გავლენა ლეგალური დეფინიციის მისაღწევად. სწორედ სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფოა ის ამოსავალი წერტილი, რომლიდანაც უნდა იწყებოდეს ნებისმიერი სამართლებრივი, ეკონომიკური თუ პოლიტიკური განაცხადი, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული ადამიანის უფლებებთან და მის ეგზისტენციალურ საჭირობებთან. სტატიაში აგრეთვე განვიხილავთ საზოგადოების როლს პოზიტიური სამართლის ფორმირების პროცესში.

I. განსაზღვრების პრობლემა
სამართლის თეორიაში გავრცელებულია მოსაზრება, რომ სამართალი ზნეობის ინსტრუმენტია. სამართლის დეფინიციის ელემენტია სამართლიანობა. სამართალი, როგორც ობიექტურად არსებული რეალობა წარმოადგენს პოზიტიური გაგებით არსებულ ფენომენს. კანონი არსებობს, შესაბამისად, მასზე მაღლა მოქალაქე ვერ დადგება. ობიექტური რეალობის საკითხი სამართალთან მიმართებაში, განხილულ უნდა იქნეს ადამიანის უფლებებთან მჭიდრო კავშირში (რაც არ გამორიცხვას მოვალეობის არსებობას). პოზიტიური სამართლის ჭრილში, საკმაოდ ხშირად, ადამიანთა მხრიდან სახეზეა უფლებათა და მოვალეობათა აღრევა. მაშინ როცა, ადამიანს არ ეძლევა საკუთარი უფლების განხორციელების საშუალება, მას ბუნებრივია სჭირდება რაღაც, რაც მის სანაცვლოდ ობიექტურად არსებულს გულისხმობს, ხშირად კი ასეთი რამ, მოვალეობათა უფლებად აღქმის ხარჯზე ხდება. სწორედ ამის გამო მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს უფლება და მოვალეობა.
უფლება ესაა ადამიანის შესაძლებლობა განახორციელოს მოქმედება ან თავი შეიკავოს მისი განხორციელებისაგან. მოვალეობას კი აღნიშნული დისპოზიცია არ ახასიათებს, იგი ცალმხრივადაა დადგენილი და მისი შესრულებისგან თავის შეკავება არ ხდება. აქვე აუცილებელია განისაზღვროს სამართლისა და სამართლიანობის ურთიერთმიმართება.


1.სამართლისა და სამართლიანობის გამიჯვნა

სამართალი ესაა ობიექტური რეალობა ანუ უფლება განახორციელო რაიმე ქმედება გარემომცველ სამყაროში. მოვალეობა ესაა, როგორც, უშუალოდ პირებს შორის არსებული ვალდებულებების შესრულება, ასევე ცალმხრივად სახელმწიფოს მხრიდან დადგენილი მოთხოვნა.
სამართლიანობის შეგნება დამოკიდებულია, კონკრეტულ სიტუაციაში ჩვენს მიერ მდგომარეობის ჩვენს სასარგებლოდ ან ჩვენს საწინააღმდეგოდ აღქმაში. თუმცა ლოგიკურად აქვე ჩნდება ერთი კითხვა: ნუთუ, ბუნებაში არ არსებობს სამართლიანობა, რომელიც თავისთავად მისაგნებია თითოეული ადამიანის მიერ? რა თქმა უნდა ამ მოსაზრების არგუმენტირება სხვადასხვა გზით შეიძლება, მაგრამ ასეთივე წარმატებით აბსოლუტურად უპრობლემოდ შეგვიძლია ამ არგუმენტის უგულებელყოფა. შესაბამისად შევეცადოთ მოვახდინოთ კითხვის ფორმულირება შემდეგნაირად: არსებობს თუ არა ბუნებაში თავისთავად არსებული სამართლიანობა? თუკი გამოჩენილი მეცნიერის ჯონ როულზის აზრს გავითვალისწინებთ სამართლიანობა უნდა მდგომარეობდეს თითოეულისათვის თანაბარი სასტარტო პირობების შექმნაში, ხოლო შემდეგ პიროვნულ თვისებებზეა დამოკიდებული წარმატების მიღწევა. თუმცა აქვე თუ გავითვალისწინებთ საზოგადოების ფენებს შორის არსებულ სოციალურ განსხვავებას ავტომატურად თავს იჩენს შემდეგი საკითხი: რატომ დასაჯა ბუნებამ ისინი ნაკლები შესაძლებლობების მინიჭებით? თუკი ამ აზრს განვავითარებთ აქვე არ უნდა დავივიწყოთ ის მომენტიც, რომ ზემო აღნიშნული თანაბარი “სასტარტო პირობები” გულისხმობს სახელმწიფოს მხრიდან მოქალაქეებისათვის თანაბარი პირობების შექმნას, რაც უნდა გამოიხატებოდეს მოქალაქეობის მინიჭებაში და სახელმწიფოსათვის დამახასიათებელი სხვა ბიუროკრატიული მიდგომების რეალიზებაში. თუ განვიხილავთ ჰიპოთეტურ საზოგადოებას სადაც ყველა დაკმაყოფილებულია ისე, რომ მათ საერთოდ აღარ უჩნდებათ არანაირი მოთხოვნა, მაშინ ისმის შეკითხვა სად მიდის სამართლიანობის შეგრძნება? რატომ აღარ იბრძვის ადამიანი უკეთესი მომავლის მისაღწევად, რაც მისი აზრით სამართლიანი უნდა იყოს? აღნიშნული იდეა სრულად აისახა ბენტამისა და მილის მიერ დამუშავებულ ”უტილიტარიზმის” თეორიაში. ბენტამიც და მილიც ამბობდნენ, რომ სახელმწიფომ ყველა თავის მოქალაქეს თანაბრად უნდა გაუნაწილოს მატერიალური სიკეთე, მთავარია ყველა ადამიანის თანაბარ პირობებში ჩაყენება. აღნიშნულ იდეას თავიდანვე გამოუჩნდნენ ოპონენტები და კრიტიკოსები, რომლებიც არც თუ ისე უსაფუძვლოდ აკრიტიკებდნენ მას და ამართლებდნენ საზოგადოების ფენებს შორის არსებულ სოციალურ განსხვავებას. ზემოაღნიშნულ ორივე თეორიაში ღიად რჩება რამდენიმე საკითხი, როულზის შემთხვევაში ესაა ის, თუ რა კრიტერიუმებით და ვინ უნდა განსაზღვროს სასტარტო პირობები ადამიანთათვის, ხოლო ბენტამის და მილის შემთხვევაში ღიად რჩება საკითხი, რომელიც ეხება იმას თუ, რას უწოდებენ ისინი თანაბარ განაწილებას და სად იკარგება უმთავრესი სამართლიანობის საკითხი, ხომ არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ სამართლიანობის ნიჰილიზმი შეიპყრობს ადამიანს იმ შემთხვევაში თუკი დაინახავს, რომ ყველას თანაბრად მიეზღვება სახელმწიფოს მხრიდან. ერთი შეხედვით საკმაოდ ჰუმანური იდეა თავისთავად წარმოშობს ძალზედ ბოროტ შედეგებს, რისი მაგალითიც საბჭოთა კავშირია. თავისთავად კეთილშობილი იდეა გადაიზარდა შეჯიბრებაში თუ ვინ უფრო მეტს მოიპარავდა და ვინ უფრო მეტს წაგლეჯდა სახელმწიფოს არაკანონიერი გზებით. სამართლებრივი ნიჰილიზმის ნაცვლად უტილიტარიზმმა წარმოშვა საყოველთაო დანაშაულის სინდრომი საზოგადოებაში, სადაც ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა კორუფცია, ქურდობა და კანონის უხეში დარღვევები თვით სახელმწიფოს მესვეურების მხრიდანაც.
ჯონ როულზის მიერ განვითარებული თეორია სრულად ასახავს იმ საკითხს, არსებობს თუ არა ბუნებაში მოპოვებითი სამართლიანობა. “მოპოვებით სამართლიანობას ვუწოდებ ადამიანის ცხოვრების იმ ეტაპს როცა ის ჩათვლის, რომ რაღაც სამართლიანად მიიღო ან მიეზღო.” ლოგიკურად ჩნდება კითხვა: ხომ არ არსებობს მრავალჯერადი სამართლიანობა, რომელიც ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე იჩენს თავს. ანუ გამოდის, რომ სამართლიანობის ცნება არის კონკრეტულ სიტუაციებზე დამოკიდებული და აბსოლუტურად პირობითია. განვიხილოთ ასეთი ცხოვრებისეული სიტუაცია: პოლიციელი საგზაო წესების დარღვევისათვის აჯარიმებს პიროვნებას, რომელიც თვლის, რომ მას წესები არ დაურღვევია და შესაბამისად უჩნდება უკმაყოფილების განცდა თუმცა იმ მოტივით, რომ დამჯარიმებელი სახელმწიფოა იგი დუმილით იტანს აღნიშნულ ჯარიმას. ამ დროს პიროვნება გამოდის წინა პლანზე, რომელიც სახელმწიფომ რეპრესიული მეთოდით დააჯარიმა, პიროვნებამ კი ჩათვალა, რომ უსამართლოდ.
ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან ვასკვნით, რომ სამართლიანობის განცდა მეტად სუბიექტური მომენტია, და მას ადამიანი ყოველ ახალ შემთხვევაში ახლებურად და სუბიექტურად განსაზღვრავს.

2.მოპოვებითი სამართლიანობა: მითი თუ რეალობა?!…

თავისთავად ლოგიკურად ისმის შეკითხვა: არსებობს თუ არა უფლების მიმნიჭებელი ისეთი სამართალი, რომელიც არაა რეგლამენტირებული კანონით და არსებობს დამოუკიდებლად, ანუ თავისთავადია. ლოგიკურად ასეთად უნდა მივიჩნიოთ ჩვეულება, რომელიც გვაძლევს საშუალებას ვიმოქმედოთ იმ ფარგლებში, რა ფარგლებშიცაა განვითარებული საზოგადოებრივი აზრი.
თუკი კვლავ მივუბრუნდებით, როულზის თეორიაში გამოთქმულ მოსაზრებას თანაბარი სასტარტო პირობების შესახებ და ზემოთხსენებულ საზოგადოებას მივანიჭებთ არჩევანის უფლებას, რეალურად მივიღებთ მდგომარეობას, სადაც ადამიანები საზოგადოებაში ადგილს თავად ირჩევენ. თუმცა, ამას აღწევენ საკუთარი პიროვნების რეალიზების გზით, უნდა ჩავთვალოთ, რომ სამართლიანობა მიღწეულია, ვინაიდან იგი წარმოდგენს არა პირთა გათანაბრების, არამედ თანაბარი შესაძლებლობების პირობებში პიროვნული თვისებების მაქსიმალური რეალიზაციის შესაძლებლობას.
სამართლიანობა შეფასებითია, ცვალებადია, განვითარებადია, რადგან იგი საზოგადოებრივი აზროვნების კატეგორიაა. სამართალზე მსჯელობისას, უნდა გამოვიყენოთ მისი განმარტების მეთოდები და მათ შორის უმთავრესი: არსისა და მიზნის კომბინაცია, რაც თავისთავად მიგვიყვანს სამართლიანი სამართლის გაგებამდე. თუკი სამართლიანობაზე მსჯელობისას ვთქვით, რომ იგი ხანგრძლივ დეფინიციას არ ექვემდებარება, სამართალზე საუბრისას უნდა გამოვიდეთ არა საზოგადოებრივი წარმოდგენებიდან, არა მათი Dშეცვლის საშუალებიდან, არამედ აღნიშნული აზრის ფორმირების მიზნიდან.
იმ მოსაზრებას, რომ სამართალშემოქმედებისას მთავარია არსის, მიზნის დადგენა და მისკენ სწრაფვა ამყარებს საზოგადოების მოთხოვნილებაც მართალ სამართალზე. ადამიანი, წმინდა სუბიექტური გაგებით, აღარ საჭიროებს სამართალს, თუკი მას მივუდგებით, როგორც დამოუკიდებლად მოაზროვნე ჰუმანოიდს, რომელსაც ღირსება და თავისუფლება გააჩნია. სამართალი უნდა იყოს მისი უფლებებისა და თავისუფლებების დადგენის საშუალება, და არა მათი შეზღუდვის მიზანი. სამართალი უნდა ემსახურებოდეს პირთა მშვიდობიან თანაცხოვრებას.
არსზე და მიზანზე საუბრისას, აგრეთვე, მნიშვნელოვანია დადგინდეს თუ რა საშუალებებითაა შესაძლებელი პირთა ჩართულობის გაზრდა სამართლის ფორმირების პროცესში, რაც თავისთავად გახდება წინაპირობა მათი აზროვნების და შეხედულებების ფორმირებისათვის. კანონი იქმნება განსაკუთრებული საჭიროებისათვის, სახელმწიფოს მხრიდან პრიორიტეტულად მიჩნეულ სფეროში. თუკი სახელმწიფო ადგენს სფეროებს, სადაც უნდა თავად იმოქმედოს, როგორც აუცილებლად არსებულმა ფენომენმა, მივდივართ იმ დასკვნამდე, რომ კანონი საზოგადოებრივი აზრის ფორმირების პროცესია და არა მისი ლოგიკური დაბოლოება.



****
წყაროები:

1.“საქართველოს კონსტიტუცია" პრეამბულა.
2.Rowlse, Jhon, Justice as Fairness, Philosophical review, Volume 67, November 2, 1958
3.Bentham, Jeremy, Introduction to the Principles of Morals and Legislation, Dover Philosophical Classics, 1789. gv.256.
4.Utilitarism ; On Liberty ; Essay on Bentham By John Stuart Mill, Mary Warnock, Jeremy Bentham, John Austin, Fontana Press, 1985.
5.Adam Smith: "the theory in The Wealth of Nations" (1776)
6.“John Rawls 'theory Of Justice' And Its Critics”, by Chandran Kukathas (Author), Philip Pettit (Author)

ინტერნეტ–რესურსები:
4.http://www.iep.utm.edu/m/milljs.htm
8.http://www.laits.utexas.edu/poltheory/jsmill/diss-disc/bentham/bentham.s04.html